تزهایی در تبارشناسی «انتقاد و انتقاد ازخودِ» مارکسیستی- لنینیستی در کنگره ی اول کومه له

18 ژوئن

به تازگی کتابی در اینترنت منتشر شده به نام مباحث کنگره ی اول کومه له، که ملکه مصطفی سلطانی و ساعد وطن دوست آن را ویرایش کرده اند. این کتاب حاوی صورت جلسات ده تن از بنیان گذاران کومه له در پاییز 1357 است، جلساتی که سپس «کنگره ی اول کومه له» نام گرفت. ساعد وطن دوست، که خود یکی از آن ده تن است، در مقدمه ی کتاب درباره ی علت برگزاری این «کنگره» می نویسد: «در این رهگذر می بایست فعالیت های چند ساله ی «تشکیلات» را مورد بازبینی قرار داد تا بتوان به وحدت نظر مجدد و نقشه عملی رسید که با واقعیت های اجتماعی موجود منطبق بوده و قابلیت اجرایی داشته باشد و بر اساس آن برای حال و آینده به فعالیت ادامه داد. با توجه به زمینه ی مساعد و ضرورت انجام این کار، پیشنهاد برگزاری یک «جلسه ی وسیع» که اساساً توسط رفیق فؤاد مصطفی سلطانی پیگیری می شد با موافقت سایر رفقا در دستور قرار گرفت»(1). وطن دوست در ادامه ی مقدمه ی خود محور اصلی و موضوع مهم این جلسات را چنین توضیح می دهد: «در این بازبینی و نهایتاً بازسازی مسأله ی «انتقاد و انتقاد از خود» شرکت کنندگان «جلسه ی وسیع» که در آن دوران امری رایج در میان روشنفکران طرفدار مائو تسه تونگ رهبر چین بود و بیشتر تحت تأثیر رساله ی مائو بنام «علیه لیبرالیسم» بود، جایگاه مهم و برجسته ای به خود گرفت… این انتقادات… به منظور اصلاح و وحدت بود و در جهت آرمان های مشترکمان»(2). حجم عمده ی این صورت جلسات به «انتقاد و انتقاد از خودِ» این ده تن در باره ی زندگی و فعالیت و دوران زندان شان در سال های پیش از 1357 اختصاص دارد، که با هدف «اصلاح و وحدت» تشکیلات کومه له و پیاده کردن «آرمان های مشترک» بنیان گذاران این تشکیلات صورت گرفته است. چنان که این صورت جلسات نشان می دهند، موضوع «انتقاد و انتقاد از خودِ» شرکت کنندگان برخورد «انتقادی» آنان به امور و مسائلی است که از نظر آنها «ضعف» و «انحراف» از اصول شمرده می شده است، به این دلیل که آنان را از انجام فعالیت تشکیلاتی به گونه ای که در شأن یک انقلابیِ حرفه ایِ حزبی است بازداشته است. هدف از طرح تزهای زیر ریشه یابی یا، به بیان دقیق تر، تبارشناسی همین آیین «انتقاد و انتقاد از خودِ» مارکسیستی- لنینیستی است، که انتشار سند مکتوب فوق اکنون نقد و بررسیِ مستند یک مورد شاخص از آن را امکان پذیر کرده است. چنان که مضمون این تزها نشان می دهد، به نظر من، برخلاف کسانی که پشت سر گذاشتن دوران رواج آیین «انتقاد و انتقاد از خود» را دلیل نقد آن از زاویه ای درست و کمونیستی می دانند، فراگذشتنِ نظری از آن دوران فقط با نقد انقلابیگریِ فرقه ای- ایدئولوژیکِ مارکسیست- لنینیست ها از زاویه ی انقلابیگریِ جنبشی، شورایی و سرمایه ستیزانه ی طبقه ی کارگر ممکن است.
1-در نیمه ی نخست قرن نوزدهم، کارگران اروپایی در کشورهای فرانسه و آلمان هنوز آن قدر رشد نکرده بودند که به مثابه ی طبقه عمل کنند و، از همین رو، فرقه گرایی در جنبش کارگری این کشورها اجتناب ناپذیر بود. رهبران جنبش فرقه ای در این کشورها به ترتیب پرودون و لاسال بودند. مارکس درباره ی لاسال می نویسد: «او همچون کسی که می پندارد نسخه ی درمان رنج توده ها را در جیب دارد، از همان ابتدا خصلتی مذهبی و فرقه ای به تبلیغات خود داد. در واقع، هر فرقه ای مذهبی است و، افزون بر این، درست به این دلیل که او بنیان گذار یک فرقه بود، هرگونه ارتباط طبیعی خود را با جنبش پیشین طبقه ی کارگر، هم در داخل و هم در خارج آلمان، حاشا می کرد. او دچار همان خطای پرودون شد: به جای آن که تبلیغات خود را بر بنیاد واقعیِ عناصر راستین جنبش طبقاتیِ کارگران متکی سازد، پیروی از یک آیینِ خاص را برای این جنبش تجویز کرد.»(3)
2- فرقه های سوسیالیستیِ پرودونی و لاسالی، به این دلیل که همچون فرقه های مذهبی یک آیینِ خاص را برای جنبش کارگری تجویز می کردند، خود را از جنبش کارگری متمایز می ساختند (کلمه فرقه در زبان فارسی نیز ناظر است بر همین فرق قائل شدن بین خود و دیگران). مارکس در همان جا می نویسد: «فرقه حقانیت وجود خود و مایه ی افتخار خویش را نه در وجه مشترک خود با جنبش طبقاتی بلکه در آیین کهنه ی خاصی می بیند که او را از این جنبش متمایز می کند.» (4)
3- با شکل گیری انترناسیونال اول، فرقه گرایی در جنبش کارگریِ کشورهای فوق به حاشیه رانده شد و بسی تضعیف شد. با این همه، به گفته ی مارکس، چیزی که در تاریخ کهنه می شود و از میان می رود گرایش دارد که بازهم خود را به شکلی نو نشان دهد و حفظ کند. او می نویسد: «انترناسیونال برای آن تأسیس شد که سازمان واقعیِ طبقه ی کارگر برای مبارزه [با سرمایه داری] را جایگزین فرقه های سوسیالیست یا نیمه سوسیالیست کند. نگاهی کوتاه به «مقررات» اصلی و «خطابه ی افتتاحیه ی آن این واقعیت را نشان می دهد. از سوی دیگر، اگر سیر تاریخ، فرقه گرایی را درهم نشکسته بود، انترناسیونال نمی توانست خود را سر پا نگه دارد. رشد فرقه گراییِ سوسیالیستی و رشد جنبش واقعیِ طبقه ی کارگر همیشه با هم نسبت معکوس دارند. فرقه ها فقط تا آن جا حقانیت (تاریخی) دارند که طبقه ی کارگر هنوز برای برپایی یک جنبش تاریخیِ مستقل پخته نشده است. همین که به این حد از پختگی برسد، تمام فرقه ها از بنیاد ارتجاعی می شوند. با این همه، چیزی که تاریخ آن را در همه جا نشان داده است در تاریخ انترناسیونال نیز تکرار شد. آنچه کهنه شده می کوشد خود را در شکلی نو نشان دهد و حفظ کند.»(5) منظور مارکس از ظهور دوباره ی فرقه ها در جنبش کارگری، حضور فرقه های بلانکیستی و باکونینیستی در انترناسیونال اول است.
4- اما فقط در انترناسیونال اول نبود که فرقه گرایی سوسیالیستی دوباره ظاهر شد. پس از مارکس، فرقه گرایان سوسیالیست نه تنها در جنبش کارگری ظاهر شدند بلکه با تکیه به این جنبش در چندین جای جهان به قدرت سیاسی دست یافتند.
5- با آن که مارکس به صراحت و قاطعیت گفته بود که «مارکسیست» نیست(6)، اما طنز تاریخ چنان بود که انگلس این عنوان را، که آنارشیست های درون انترناسیونال اول طرفداران مارکس را به طعنه و نیش و کنایه به آن متصف می کردند، رسمیت بخشید و از «جهان بینی مارکسیستی» سخن به میان آورد. این به رسمیت شناسی معلول نیازها و الزامات حزب سوسیال دموکرات آلمان برای برخورداری از یک نظام فکریِ متمایز از نظام های فکری دیگر با هدف مبارزه ی سیاسی با جریان های سیاسیِ رقیب بود. انگلس کتاب آنتی دورینگ را با همین هدف نوشت.
6- با گسترش دامنه ی مارکسیسم از غرب به شرق، الزامات حزبی برای برخورداری از ایدئولوژی منسجم شکل عیان تر و برجسته تری به خود گرفت. در روسیه، طرفداران مارکس به زعامت پلخانف و لنین مارکسیسم را به ایدئولوژی حزب کارگران سوسیال دموکرات روسیه تبدیل کردند. اما این حزب کارآییِ مورد نظر لنین را برای به دست گرفتن قدرت سیاسی نداشت. یک پیش شرط اساسیِ تحقق این کارآیی آن بود که گرایش لنینیِ این حزب یعنی بلشویسم بر بنیاد ایدئولوژیک مستحکم تری قرار گیرد. چنین بود که لنین کتاب ماتریالیسم و امپریوکریتیسیسم را نوشت و در پی آن حزب بلشویک به معنی واقعیِ آن پدید آمد.
7- بلشویک ها، همچون معتقدان و مؤمنانی که در پی پیاده کردن احکام دینی در جامعه اند، مصممانه تر از پیش به مبارزه ی خود برای پیاده کردن آرمان مارکسیسم ادامه دادند و خود را به تمامی وقف این آرمان کردند. ساخته ی دست انقلابیون یعنی «حزب کمونیست» به رکن رکینی بدل شد که کارگران باید به آن می پیوستند و در خدمت آن قرار می گرفتند، به طوری که حزب همه چیزِ آنها شد. لنین وقتی شنید که پل لافارگ و همسرش لورا (دختر مارکس) به علت ناممکنیِ ادامه ی فعالیت سیاسی خودکشی کرده اند، گفت: «اگر آدم نتواند برای حزب کاری بکند همان بهتر که با حقیقت رو به رو شود و مانند پل و لورا لافارگ بمیرد»(7)
8- انحراف از مثلث حزب – ایدئولوژی – انقلاب، که اهرم پیاده کردن سرمایه داری دولتی در روسیه بود، ارتداد تلقی شد و چنین بود که برای مثال لنین حکم ارتداد کائوتسکی را صادر کرد، نظریه پردازی که خود از مراجع اصلیِ انترناسیونال مارکسیستی به شمار می رفت و لنین خود در موارد بسیاری از جمله در مورد نظریه ی تشکیلاتیِ «سازمان انقلابیون حرفه ای» به او استناد کرده بود.
9- با پیوستن انقلابیونِ کشور دهقانیِ چین به جنبش بین المللی مارکسیستی- لنینیستی، آمیختگی نظریه ی مارکس با آیین ها و مناسکِ مبتنی بر دین و اخلاق بیش از پیش تشدید شد. مصونیت از ارتداد و تضمین انقلابیگری مستلزم پالایش نفس از عواملی بود که اعضای حزب را به انحراف از مسیر مبارزه برای پیاده کردن احکام مارکسیسم می کشانند. انقلابیون باید در عین نظم و انضباط و پیگیری در فعالیت حزبی، خود را پارسا و پرهیزگار و مهذب نگه می داشتند، و چنین بود که تهذیب نفس برای پالایش نفسِ امّاره به لباس آیین «انتقاد و انتقاد از خودِ» مارکسیستی- لنینیستی درآمد، آیینی که به نظر مائو تسه تونگ باید در خدمت تأمین وحدت و یکپارچگی حزب قرار می گرفت.
10- در ادیان مسیحیت و اسلام، تزکیه ی نفس و پالایش از گناه با مراسم «توبه» و «اعتراف به گناه» انجام می گیرد، اما در آیین کنفوسیوس، که مائو تسه تونگ به لحاظ اخلاقی و فرهنگی از آن الهام می گرفت، تهذیب نفس جنبه ی اخلاقی دارد. کنفوسیوس اصلاحگری بود که می کوشید چین باستان را از جمله از طریق تهذیب اخلاقیِ افراد اصلاح کند. به نظر او، اصلاح جامعه می بایست از اصلاح افراد شروع شود. تهذیب اخلاقیِ فرد به تهذیب خانواده و سپس جامعه می انجامد.
11- مائو تسه تونگ، به پیروی از کنفوسیوس، سلامت و وحدت حزب را از جمله در گرو تهذیب نفسِ اعضای آن می داند، که در جریان «انتقاد و انتقاد از خودِ» اعضا به دست می آید. شری که اعضای حزب در جریان برگزاری این آیین باید از آن تبرّی جویند، لیبرالیسم است. مائو معتقد است لیبرالیسم در اشکال عمده ی زیر ظاهر می شود: «عدم انتقاد از کارهای اشتباه دیگران به دلیل آشنایی، دوستی، همشهری گری و… با آنها»، «انتقاد از دیگران نه در حضور بلکه در غیاب آنان»، «خودداری محافظه کارانه از اظهار نظر در باره ی مسائلی که به آنها وقوف کامل داریم»، «لاقیدی نسبت به انضباط تشکیلاتی و عدم اطاعت از دستورهای حزب»، «توسل به حملات شخصی و کینه ورزی و انتقام جویی به جای تلاش برای ایجاد وحدت در حزب»، «عدم گزارش نظرات نادرست و اظهارات افراد ضدانقلابی به حزب»، «درمیان توده ها بودن ولی تبلیغ و تهییج نکردن و بدین سان همتراز ساختن عضو حزب کمونیست با اشخاص معمولیِ غیرحزبی»، «خشمگین نشدن در برابر اعمال کسی که منافع توده ها را پایمال می کند»، «جدی نبودن و برنامه نداشتن برای فعالیت حزبی»، «به سابقه ی خود نازیدن اما سر باز زدن از پذیرش مسئولیت و مأموریت انجام حتا کارهای معمولیِ حزب، لاقیدی در کار و سستی در تحصیل»، «به اشتباه خود پی بردن اما تلاش نکردن برای اصلاح آن»(8).
12- تحت تأثیر کامل تعالیم مائو و با هدف «مبارزه ی ایدئولوژیک» نخست برای رسیدن به «تفاهم اخلاقی» بر سر «مسائل شخصی» و سپس برای دستیابی به «وحدت سیاسی، تئوریک و تشکیلاتی»، «کنگره ی اول کومه له» جلسات خود را با «انتقاد و انتقاد از خود» آغاز می کند. هر کس به نوبت موظف است شخصیت خود را به گونه ای «انتقادی» بکاود و آن را در معرض دید دیگران بگذارد تا آنها نیز به ترتیب او را زیر رگباری از «انتقاد بیرحمانه » بگیرند. شرکت کنندگان در «کنگره ی اول کومه له» در جریان اجرای این آیین از موارد زیر به عنوان «ضعف ها و انحراف های لیبرالیِ» خود نام می برند: «دور بودن از زحمتکشان»، «انحلال طلبی»، «فرصت طلبی»، «رهبری طلبی»، «جلب زحمتکشان به تشکیلات از طریق کمک مالی به آنها»، «سازشکاری»، «محافظه کاری»، «در رفاه زندگی کردن»، «ضعف نشان دادن در بازجویی»، «بدبینی و بی اعتمادی به رفقا»، «چسبیدن به زندگی شخصی»، «رابطه با روشنفکران»، «عاشق شدن»، «ازدواج»، «ترس از سنگینی کار و کارگرشدن»، «جاه طلبی»، «کارکردن در میان توده ها ضمن حفظ زندگی شخصی»، «چپ نمایی»، «راست روی»، «توطئه گری»، «رقابت شخصی»، «نداشتن شهامت انقلابی»، «عظمت طلبی»، «سازش با خانواده»، «تزلزل در مبارزه»، «صاحب خانه شدن»، «راحت طلبی»، «شهرت طلبی»، «صاحب ماشین شدن»، «کمبود شرافت سیاسی»، «می خواری»، «ریاکاری»، «ترس»، «بی صداقتی»، «خوش گذرانی» و…
13- در جریان برگزاری این آیین، عده ای انسان مبارز و فداکار و جان بر کف با «انتقاد» از زندگی و فعالیت تشکیلاتی و مبارزاتیِ گذشته و حال خود – «انتقاد» ی که فؤاد مصطفی سلطانی از آن به عنوان «شلاق زدن برخود» یاد می کند – ضمن احساس «شرمساری» و اظهار پشیمانی از خطاهای شان، خود را فاقد شایستگی لازم برای فعالیت انقلابی و تشکیلاتی اعلام می کنند؛ نوعی خودزنیِ انسان هایی که می پندارند مرتکب خطاهایی بزرگ و غیرقابل تصور شده اند و، از همین رو، باید «اصلاح»، «تنبیه» و حتا «تصفیه» شوند. شباهت این خودزنی با قمه زنی، زنجیرزنی و سینه زنی انکارناپذیر است. قمه زنان و سینه زنان و زنجیر زنان ماه محرم نیز در واقع می خواهند با زدنِ خود تاوان خطایی را بدهند که به زعم آنان به تنهاگذاشتن و شهادت امام حسین در صحرای کربلا انجامیده است. تفاوت این دو نوع خودزنی در آن است که یکی بر مذهب تکیه می کند دیگری بر اخلاق. در واقع، «انتقاد و انتقاد از خودِ» مارکسیستی – لنینیستی نوع اخلاقیِ همان خودزنیِ مذهبی است.
14- «انتقاد و انتقاد از خودِ» مارکسیستی- لنینیستی چیزی نیست جز تحقیر و «شلاق زنی» بر خود برای تقدیس و تکریم و تعظیم در برابر چیزی به نام «تشکیلات انقلابی». پیداست کسی که خود را این چنین خوار و خفیف و ذلیل کند و ساخته ی دست خود را به بلندی برکشد تا خود همچون موجودی حقیر از پایین به آن نگاه کند و سر بر آستان عظمت اش بساید، جز به صورت سیاهی لشکرِ این منجیِ قَدَر قدرت نمی تواند عمل کند. «انتقاد و انتقاد از خود» آیینی برای تفتیش روان انسان است تا انواع و اقسام ضعف ها و ناتوانی های انسان را به رخ او بکشد و به این ترتیب به او نشان دهد که که اوست که باید به تشکیلات (و طبعاً دولتِ محصولِ آن در آینده) خدمت کند؛ تشکیلات نیست که در خدمت اوست. جایی در این صورت جلسات، فؤاد مصطفی سلطانی «بی تفاوتیِ» عبداله مهتدی نسبت به تشکیلات را به «نقد» می کشد و به او می گوید: «تو با تشکیلات مثل ماشینی [که تو را به هدفت می رساند] برخورد می کنی. فقط می خواهی از آن استفاده کنی. برایت مهم نیست پس از استفاده بر سر آن چه می آید. اما راننده ای که ماشین وسیله ی تأمین زندگی اوست با ماشین این گونه برخورد نمی کند. به آن می رسد. تو باید با تشکیلات همان برخوردی را بکنی که آن راننده با ماشین اش می کند. باید به آن برسی و نسبت به آن بی تفاوت نباشی(نقل به مضمون). در این مقایسه، درک از تشکیلات به عنوان شی ئی که انسان زندگی خود را مدیون آن است به روشنی نشان داده می شود. نمونه ی دیگر این درک را در این گفته ی محمدحسین کریمی می توان دید: «من اکنون کسی را به جز تشکیلات ندارم و باید چنین باشد».
15- در آیین «انتقاد و انتقاد از خودِ» مارکسیستی- لنینیستی، کمونیست ها برای آن که به میان توده های کارگر بروند مخفی می شوند! یعنی از محیط کار و زیست خود بیرون می آیند تا – به دلایل امنیتی – دور از چشم خانواده و دوستان و نزدیکان خود به جاهایی چون کوره پز خانه و کارگاه ساختمانی و معدن و کارخانه بروند. معنای این نقل و انتقال شگفت آن است که مدرسه محل ارتباط با توده ها نیست. دانشگاه محل ارتباط با توده ها نیست. بیمارستان محل ارتباط با توده ها نیست. خانواده محل ارتباط با توده ها نیست. فقط در کوره پز خانه و کارگاه ساختمانی و معدن و کارخانه است – آن هم پنهان از چشم روابط علنیِ خود – که می توان با توده ها ارتباط برقرار کرد! افزون بر این، از منظر این آیین، مبارزه با سرمایه داری معادل «سختی کشیدن» و «زحمتکش شدن» است. مهندس باید بنّا شود تا سختی بکشد و خصلت های «خرده بورژوایی» اش از بین برود تا به این ترتیب بتواند به گونه ای انقلابی با سرمایه داری مبارزه کند! صرف نظر از این که در این نقل و انتقال هیچ صحبتی از روند معکوس یعنی تبدیل بنّا به مهندس نمی شود تا بنّا نیز بتواند کار فکری بکند و به این ترتیب جامعه به سوی از میان برداشتن تقسیم کار فکری و دستی پیش رود، تبدیل صرف مهندس به بنّا بدین معنی است که آن بخش از طبقه ی کارگر که به هر دلیل وضع اقتصادیِ بهتری از بخش های دیگر این طبقه دارد خود را از این «رفاه» محروم می کند و به بخش های محروم تر این طبقه می پیوندد. حال آن که حتا اگر هدف، پیشروی به سوی از میان برداشتن تقسیم کار فکری و دستی باشد(و نه برگزاری آیین فرقه ایِ خودزنیِ ضدکارگری در پوشش «مبارزه با خصلت های خرده بورژوایی»!)، این هدف را می توان در چهارچوب شوراهای سراسری و ضدسرمایه داری طبقه ی کارگر دنبال کرد. افرادِ بخش های «مرفه» طبقه ی کارگر ضمن بهره گرفتن از این «رفاه»، که به آنها توان بیشتری برای تاثیرگذاریِ فکری بر جنبش کارگری می بخشد، در عین حال می توانند هم زیر نظارت از پایینِ توده های متشکل در شوراهای کارگری قرار گیرند و هم در کار دستی شرکت کنند.
16- نکات بالا درباره ی نقد آیین «انتقاد و انتقاد از خود» را نباید بدین معنی گرفت که انسان ها به طور اعم و کمونیست ها به طور اخص از ضعف و ناتوانی مبرایند. بی تردید، انسان به علت زندگی در جامعه ی طبقاتی آکنده از انواع و اقسام ضعف و ناتوانی است. تا جامعه ی سرمایه داری وجود دارد این ضعف ها نیز وجود دارند. اما از این حکم درست نباید این نتیجه ی نادرست را گرفت که در چهارچوب جامعه ی سرمایه داری نمی توان یا نباید با این ناتوانی ها مبارزه کرد. به میزانی که با سرمایه داری مبارزه می کنیم با این ناتوانی ها نیز می توانیم مبارزه کنیم. کارگرانی که با سرمایه داری مبارزه می کنند حتما باید برای منضبط کردن این مبارزه موازین و قواعدی داشته باشند. اگر فردی از آنها این موازین و مقررات را رعایت نکند حتما باید مورد انتقاد قرار گیرد. اما نکته این است که این انتقاد به هیچ وجه حاوی تفتیش روانکاوانه ی این فرد و سرکشیدن به خصوصی ترین و پنهانی ترین زوایای زندگی او برای ریشه یابی قصورش نیست. این گونه «ریشه یابی» را باید به همان آیین فرقه ای و حقیرسازِ «انتقاد و انتقاد از خود» واگذاشت. وانگهی، توهم محض است اگر کسی بپندارد که می توان در چهارچوب سرمایه داری ضعف های انسان را به تمامی از شخصیت او زدود. بنابراین، تا آنجا که به مبارزه با این ضعف ها مربوط می شود، آیین فرقه ایِ «انتقاد و انتقاد از خود» آکنده از توهم است. در واقع، مبارزه ی این آیین با ضعف ها و ناتوانی هایی خرده بورژوایی و بورژوایی پرده ی ساتری است که بر روی هدف اصلیِ آن کشیده می شود، هدفی که چیزی نیست جز تحقیر کارگر برای تقدیس و تعظیم در پیشگاه «سازمان انقلابیون حرفه ای»، مارکسیسم- لنینیسم به مثابه ی ایدئولوژی آن و سرمایه داری دولتی به عنوان محصول مشترک آنها، همان سرمایه داری دولتی که در شوروی و اقمار آن دیدیم و هم اکنون در چین و کره ی شمالی و نظایر آنها می بینیم.
محسن حکیمی
29 خرداد 1395

پی نوشت ها
1-مباحث کنگره اول کومه له، ویراستاران: ملکه مصطفی سلطانی، ساعد وطن دوست.
2- همان جا.
3- کارل مارکس و فریدریش انگلس، اتحادیه های کارگری، ترجمه ی محسن حکیمی، نشر مرکز، چاپ دوم، 1394، ص163.
4- همان جا.
5- همان جا، ص 166.
6- «یک نکته مسلم است و آن این که من «مارکسیست» نیستم»:
Karl Marx, “Workers’ Questionnaire” , in Revue socialiste, April 20, 1880.
7- نادژدا کروپسکایا، یادها، ترجمه ی ز. اسعد، انتشارات پژواک، چاپ دوم، 1361، ص 226.
8- مائو تسه دون، منتخب آثار، جلد دوم، اداره ی نشریات زبان های خارجی، پکن، 1970، صص 39- 43.

پاسخ حق طلبیِ کارگران شلاق نیست!

31 مهٔ

در دی ماه سال 1393 شرکت پویازرکان، پیمانکار اصلیِ معدن طلای آق دره در آذربایجان غربی، 350 نفر از کارگران فصلیِ این معدن را اخراج کرد. شب ششم دی ماه همان سال، در پی خودکشی یکی از این کارگران، کارگران اخراجی تجمع گسترده ای در مقابل معدن برگزار کردند که به درگیری کارگران و نگهبانیِ معدن انجامید. با شکایت کارفرما، «دادستانی» تکاب در آذربایجان غربی کارگران را به ایجاد اغتشاش متهم کرد. در واپسین روزهای اردیبهشت 1395، احکام قضایی صادر شد و 17 نفر از کارگران به 37 ماه تا 5 سال زندان، 20 تا 50 ضربه شلاق و 500 هزار تومان جزای نقدی محکوم شدند، و در نهایت مجازات شلاق و جریمه ی نقدی اجرا شد.
صدور و اجرای این احکام ظالمانه نه تنها ابتدایی ترین حقوق انسانی کارگران را لگدمال می کند بلکه به معنی محکومیت خانواده های این کارگران به گرسنگی و مرگ است. این نمونه ی آشکار دفاع دستگاه قضایی از سرمایه داری و حمایت بی دریغ این دستگاه از سرمایه دارانی است که از حاصل کار و زحمت کارگران ثروت می اندوزند و با پشتوانه ی «دادگاه» و زندان و شلاق هر اعتراضی را در نطفه خفه می کنند. مابه این ستم عریانِ سرمایه داری و این توحش نفرت انگیزِ شلاق سالار اعتراض داریم و آن را به شدت محکوم می کنیم.
9 خرداد 1395

1- آذر امین خواه 2- آذر گیلانی 3- آذرنگ جباری 4- آرزو فیروزی 5- آرش اله وردی 6- آرش صادقی 7- آرش گنجی 8- آرش مطبوع 9- آرش نعیم 10- آزاده زارعیان 11- آزاده صمدی 12- آزاده مهدوی 13-آلا آرایش 14- آمنه محمدی 15- آیدا عمیدی 16- آیدین خلیلی 17- آیدین محمدی 18-ابراهیم ذاکری 19-ابراهیم شیری 20- ابراهیم نوروزی گوهری 21- ابوالفضل راثی 22- ابوالفضل شریفی 23- احمد اکبرپور 24- ارسلان پاشایی 25- اسماعیل طالشی 26- اسماعیل کواکبی 27- اشرف زارع 28- اشرف علوی 29- افسانه خدادوست 30- افسانه عظیم زاده 31- افشین گل محمدی 32- اقبال رحمتی 33- اقبال معتضدی 34- اکبر فرازمند 35- اکبر معصوم بیگی 36- اکبر یزدی 37- اکرم نصیریان 38- الهام خاکباز 39- الهام ذوالقدر 40- الهام هومین فر 41- امراله شیرکوند 42- امید شمس 43- امیر ابراهیمی 44- امیر چمنی 45- امیر عمیق ممیز 46- امیر نیک نژاد 47- امیرارسلان ادیب قدس 48- امیرحسین بهاری 49- امیرعلی مرادی 50- امیرمحسن محمدی 51- امیرمسعود شامحمدی 52- انوش دلاوری 53- انوشه مرادی 54- انوشیروان مکیان 55- اوختای حسینی 56- ایران زرگر 57- ایراندخت صابری 58- بابک پاک نژاد 59- بابک خوشجان 60- باقر مبارکی 61- برهان کاهه 62- بکتاش آبتین 63- بهار خسور 64- بهاره سرمدی 65- بهرام دِزکی 66- بهرام شجاعی 67- بهروز داوودی 68- بهروز ضیایی 69- بهمن گودرزی 70- بهناز صفایی 71- بیان محمودی 72- بیتا مهربان 73- بیژن امیری 74- بیژن برهمندی 75- بیژن رستگار 76- بیژن نجف زاده 77- پدرام مجیدی 78- پرستو علیزاده 79- پرستو فراهانی 80- پروانه شمیرانی 81- پروانه صالح 82- پروانه قاسمیان 83- پرویز اسدی 84- پرویز بابایی 85- پرویز صداقت 86- پرویز قلیچ خانی 87- پروین ضرابی 88- پروین گازرانی 89- پروین نخستین 90- پری اسدی 91- پری اسدی 92- پریچهر نعمانی 93- پریسا حسینی 94- پژمان تشکری 95- پوران رحمانی 96- پوران شه پر 97- پویا شهرابی 98- پیام ابوطالبی 99- پیام حیدرقزوینی 100- پیمان فولادوند 101- ترانه راد 102- تقی هاشمی 103- تیمور خرسند 104- ثریا شمسی 105- جاویدان زرگر 106- جعفر ابراهیم زاده 107- جمیله روح زنده 108- جمیله ندایی 109- جواد جعفری 110- جواد عباسی 111- جواد عباسی 112- جواد نوروزی 113- جهانبخش شهبازی 114- جهانگیر سایانی 115- چوکا چکاد 116- حدیث ملامحمدی 117- حسام حسین زاده 118- حسن اصغری 119- حسن حسام 120- حسن مرتضوی 121- حسن مکارمی 122- حسن نایب هاشم 123- حسین آتش پرور 124- حسین امیدی 125- حسین حضرتی 126- حسین رحمانی 127- حسین صداقت 128- حسین مکی زاده 129- حسین مکی زاده تفتی 130- حسینعلی نوذری 131- حمید درویشی 132- حمید زارع 133- حمید گرگین 134- حمیدرضا واشقانی فراهانی 135- حمیده قباخلو 136- حمیرا فرمانی 137- حوریه فرج زاده طارانی 138- حوریه گلستانی 139- خالق گرجی 140- خدیجه صیاد 141- خسرو احمدی 142- خورشید کم گویان 143- خوشبو قربانی 144- دانیال حکیمی 145- دانیل ایمانی 146- داود اینانلو 147- دیاکو محمودی 148- رؤیا اسدپور 149- ربابه سادات موسوی 150- رحمان خداداد 151- رحمان شهبازلی 152- رحمان یلمه 153- رژان مظفری 154- رضا اکوانیان 155- رضا خلخالی 156- رضا خندان (مهابادی) 157- رضا دهقان 158- رضا سامانی 159- رضا ستاری 160- رضا شیرمحمدی 161- رضا صفایی 162- رضا ضیا 163- رضا عابد 164- رضا مرادی اسپیلی 165- رضوان دشتی 166- رمضان جعفری 167- روح اله حبیبی 168- روح اله مهدی پور عمرانی 169- روحی افسر 170- روزبه اکرادی 171- روزبه معادی 172- رها اسدزاده 173- ریحانه انصاری 174- زانیار عمرانی 175- زهرا آجرلو 176- زهرا احمدی 177- زهرا گودرزی 178- زهرا نوروزی 179- زهره آدخ 180- زهره باستانی 181- زهره حسینی 182- زهره عراقی 183- ژاله صیرف 184- سارا نیک اندام 185- ساسان دانش 186- ساشلی فاطمی 187- سالار درویش 188- سامان سلیمانی 189- سپیده کوتی 190- ستاره اخوان 191- ستاره لعل 192- سردار شمس آوری 193- سعید افشار (رادیو همبستگی) 194- سعید گورانی 195- سمانه سمیع 196- سمانه گرگانی 197- سمیرا رنجوریان 198- سمیرا شهباز 199- سمیرا کاشی فر 200- سوران لطفیان 201- سوسن دادرس 202- سولماز سپهری 203- سونیا شامحمدی 204- سویل سلیمانی 205- سهیلا ندیم 206- سیامک امینی 207- سیامک طاهری 208- سیامک طباطبایی 209- سیامک میرزاده 210- سیاوش عبقری 211- سید حسین رئیس زاده 212- سیدرضا یکرنگیان 213- سیروان رفعتی 214- سیروان کهنه پوشی 215- سیما صاحبی(پوینده) 216- سیما یزدی 217- سیمین جهان بخش 218- سیمین عیوض زاده 219- سیمین کمالی 220- سینا اخوان 221- شعله پاکروان 222- شقایق آزادمنش 223- شکیب کلایی 224- شوکا حسینی 225- شهاب قناطیر 226- شهرام حاج صفایی 227- شهلا عبقری 228- شهناز اکملی 229- شهناز هاشمی 230- شیدا محمدی 231- شیرین احمدی 232- شیرین فتوگرافی 233- شیما بهره مند 234- صالح کیا 235- صالح کیاماری 236- صبا شهبازی 237- صدف رشوند 238- طلا آسمانی 239- طلا نژادحسن 240- طوبی الهیاری 241- عارف امیدی 242- عاطفه حقگو 243- عباس هاشمی 244- عبداله شبرنگ 245- عبداله وطن خواه 246- عثمان مزین 247- عسل محمدی 248- عطیه خوشنامی 249- عظیمه ستاری 250- علی ابراهیمی 251- علی اسداللهی 252- علی اشرف درویشیان 253- علی اکبری 254- علی بیداری 255- علی ثباتی 256- علی خداداد 257- علی دهقانی 258- علی رضوانی 259- علی سهندی 260- علی صداقتی خیاط 261- علیرضا اخوان 262- علیرضا جباری 263- علیرضا حسنی 264- علیرضا صدیق نیا 265- علیرضا عباسی 266- علیرضا نوری 267- فاطمه بهادری 268- فاطمه رضایی 269- فاطمه زمانی 270- فاطمه سرحدی زاده 271- فاطمه شاه نظری 272- فاطمه صدیق 273- فاطمه موسوی 274- فانوس بهادروند 275- فخری شادفر 276- فرامرز اخوان 277- فرامرز سه دهی 278- فرامرز یغمایی 279- فرح کیان 280- فرحناز حیدری 281- فرحناز شمس 282- فرزاد پاشایی 283- فرزاد صالحی 284- فرزانه آقایی پور 285- فرزانه پاشایی 286- فرزانه خلعتی 287- فرزانه راجی 288- فرزانه سرمست 289- فرشته اقبالی 290- فرشته طالبی 291- فرشته عمیق ممیز 292- فرشین کاظمی نیا 293- فرناز نظری 294- فرنگیس کاوه 295- فروغ اسدپور 296- فروغ رخشا 297- فرهاد پاشایی 298- فرهنگ قاسمی 299- فریاد ناصری 300- فریبا چنعانی 301- فریبا فیاضی 302- فریبرز رئیس دانا 303- فرید حکیمی 304- فریدون چمنی 305- فریده اکبری 306- فریده انصاری 307- فریده نخستین 308- فهیمه بادکوبه 309- قارن سوادکوهی 310- قاسم حنفی 311- قباد حیدر 312- قربان عباسی 313- کاظم فرج اللهی 314- کامبیز بختیاری 315- کامران جمالی 316- کامران داور 317- کاوه اخوان 318- کاوه بنایی 319- کبری پارساجو 320- کیان درویش 321- کیانا ایپکچی 322- کیوان مهتدی 323- گلرخ ایرایی 324- گله باغ رسولی پناه 325- گلی ابراهیمی 326- گیتی شرف الدین 327- لیدا تورتیر 328- لیلا الیکایی 329- لیلا جدیدی 330- مارال ناظری 331- ماردین دلیری 332- مارینا ابوالقاسمی 333- ماندانا حسین دوست 334- مجتبی جعفری 335- مجتبی کاظم لو 336- مجید ظروفچی 337- محبوبه اروجی 338- محبوبه حمیدی 339- محبوبه فرح زادی 340- محبوبه کرمی 341- محسن حکیمی 342- محسن رشیدی 343- محسن سلیمی 344- محسن کامبر 345- محسن نژاد 346- محسن یلفانی 347- محمد آقازاده 348- محمد زندی 349- محمد سالاری 350- محمد شعبانی 351- محمد غزنویان 352- محمد فتحی 353- محمد گل آرا 354- محمد مالجو 355- محمد محمدی فر 356- محمد نصری 357- محمد نوروزی 358- محمد هاشمی 359- محمدحسین پورطهماسب(شهرک) 360- محمدرضا احمدوند 361- محمدرضا دادرس 362- محمدرضا فرهادپور 363- محمدرضا معینی فیض آبادی 364- محمدعلی قضاتی 365- محمدکریم آسایش 366- محمود بهشتی لنگرودی 367- محمود صفاییان 368- محمود مبارکی 369- مرتضی گیلوان 370- مرتضی نوروزی 371- مرتضی نوروزی 372- مرجان رشوند 373- مرجان مدرس 374- مرداد کیانی 375- مرسده محسنی 376- مریم جمالی 377- مریم رئیس دانا 378- مریم رسولف 379- مریم زندی 380- مریم طالبی 381- مریم محمدی 382- مریم میرزایی پری 383- مریم یاوری 384- مژگان مرادپور 385- مسعود شفیع 386- مسعود علوی بحرینی 387- مسعود متولی 388- مسیح رنجبر 389- مظاهر شهامت 390- مظفر فلاحی 391- معصومه پورطاهریان 392- معصومه جوادی 393- معصومه عجم 394- معصومه مختاری 395- ملوک صفاییان 396- ملیحه قریشی 397- منصور منصورنژاد 398- منصوره بهکیش 399- منصوره محجوب 400- منیره بابایی 401- منیره پرورش 402- منیژه شیخاوندی 403- منیژه فروزنده 404- منیژه گازرانی 405- منیژه نجم عراقی 406- مه روز کلهری 407- مهدی توسلی 408- مهدی علیزاده فخرآباد 409- مهرزاد دشتبانی 410- مهری پاکی زاد 411- مهری زند 412- مهسا صباغی 413- مهسا علی بیگی 414- مهناز محمدی 415- مهین خدیوی 416- میترا ابراهیمی 417- میترا اعتضادی 418- میثم ده بیگی 419- میلاد ابراهیمی 420- میلاد جنت 421- میلاد زنگنه 422- میلاد صفری 423- میلاد عسگری 424- مینو خدیوی 425- مینو کرمانی 426- نادعلی پیام 427- نازلی امیری 428- نازنین وزیری 429- ناصر اشجاری 430- ناصر ریکی 431- ناصر زرافشان 432- ناصر سیلابی 433- ناصر وحدتی 434- ناهید امانی 435- ناهید حاجی زاده 436- ناهید میرحاج 437- ناهید نامجو 438- ندا رضایی 439- نسترن بابایی 440- نسرین پوری 441- نسرین حسین پور 442- نسیم ریکی 443- نشمیل سپهری 444- نگار اسدزاده 445- نوید بیاتی 446- نیلوفر وحدت 447- نیما شهرابی 448- ویدا فرهودی 449- ویدا مقدم 450- ویکتوریا آزاد 451- ویولت رازق پناه 452- هادی ترابی 453- هادی خردمندپور 454- هانی محمدکرمی 455- هانیه عباسی 456- هستی وختی 457- هما کلهری 458- هنگامه هویدا 459- یاسین مرادی 460- یاور بذرافکن 461- یداله بلدی 462- یداله کنعانی 463- یوسف امیرکیان 464- یوسف فرهادی بابادی

«شب زنده داران»، شکل نوین جنبش ضدسرمایه داری طبقه ی کارگر (متن سخنرانی محسن حکیمی در دانشگاه خلیج فارسِ بوشهر به مناسبت اول ماه مه 2016)

15 مهٔ

پیش از هر چیز اول ماه مه، روز جهانی کارگر، را به شما تبریک می گویم و یاد جان باختگان این روز را گرامی می دارم. بحث امروز من درباره ی جنبش «شب زنده داران» است که از 31 مارس تا کنون، یعنی اول مه 2016، در شهر پاریس و چند شهر دیگر فرانسه و نیز بلژیک و… ادامه داشته است و از آن به نام جنبش «بیداران شب»، «ایستاده در شب»، «شب ایستاده»، «شب خیزان» و… نیز یاد می کنند. منتها من این بحث را از جنبش اول ماه مه و به طور کلی جنبش کارگری در اواخر قرن نوزدهم شروع می کنم و پس از نگاهی به سیر تاریخی این جنبش به حرکت «شب زنده داران» می رسم. سرمشق من برای بازگویی این سیر تاریخی نیز از قضا برخورد یکی از جان باختگان اول ماه مه یعنی آوگوست اِشپیس است، که انسانی بزرگ بود و اهل ستیز با سرمایه. زمانی که اشپیس در زندان و در انتظار اجرای حکم اعدام خود به سر می برد، هفته نامه ی شوالیه های طبقه ی کارگر از او و هفت کارگر زندانیِ دیگر خواست که زندگی نامه ی خود را بنویسند تا در این نشریه چاپ شود. اِشپیس زندگی نامه ی خود را خطاب به خواننده ی فرضیِ این هفته نامه نوشت، و برای آن که شرح حال خود را بنویسد نخست نگاهی سریع و کوتاه به هزار سال تاریخ آلمانِ پیش از خود انداخت (وی کارگری آلمانی بود که به آمریکا مهاجرت کرده بود). او پس از توصیف فرجام تاریخیِ قلعه های فئودالی و نمازخانه های کلیسایی و سپس جنبش رفرماسیون در وارتبورگِ آلمان و در نهایت ضرورت جایگزینی اینها با نظم و قانون سرمایه دارانه، خطاب به همان خواننده می نویسد: «اکنون، دوست من، پیش از آن که این سیر و سیاحت تاریخی را به پایان برسانیم، بار دیگر به آینه ی هزار سال گذشته نگاه کن، دقیق ردپاهایی را دنبال کن که از آن نمازخانه به این قلعه می رسد، این قلعه را به وارتبورگ وصل می کند، از وارتبورگ به نبرد پایین این کوه و خرابه های ناشی از آن راه می برد، و سپس آنها را تا انگلستان، فرانسه، آمریکا و دوران کنونی دنبال کن و به من بگو آیا این آینه مسیر آینده را به تو نشان نمی دهد. …؟ چرا، می دهد!» (نک به «زندگی نامه ی آوگوست اِشپیس، از شهدای اول ماه مه»، ترجمه ی محسن حکیمی به مناسبت اول ماه مه 2016، انتشار در اینترنت) من نیز، به پیروی از این برخورد، با نگاهی تند و سریع به جنبش کارگریِ آمریکا و اروپا در اواخر قرن نوزدهم، می کوشم سیر تحول این جنبش را به جنبش های ضدسرمایه داریِ نوین نشان دهم، سیری که از خلال آن می توان مسیر آینده ی جنبش کارگری را ترسیم کرد.
حرکت اول ماه مه 1886 نقطه ی اوج جنبش 8 ساعت کار بود، که از سال ها پیش در بسیاری از شهرهای صنعتی آمریکا شکل گرفته بود. قرار این جنبش آن بود که در این روز زمان کار روزانه به 8 ساعت کاهش یابد، و در صورتی که کارفرمایان سرپیچی کنند کارگران دست به اعتصاب بزنند. در شماری از کارخانه ها، این قرار اجرا شد و زمان کار روزانه 8 ساعت شد. اما بسیاری از کارفرمایان زیر بار آن نرفتند. بدین سان، شهرهایی چون شیکاگو را موجی از اعتصاب و تجمع و تظاهرات فراگرفت. همین مبارزات بود که به رویداد روز 4 ماه مه 1886 انجامید. در بعد از ظهر این روز، جمعی از کارگران شیکاگو در اعتراض به حمله پلیس و کشته شدن چند کارگر در روزهای قبل، در میدان «هی مارکت» شهر تجمع کرده و در حال شنیدن سخنان یکی از فعالان کارگری بودند. چیزی به پایان تجمع نمانده بود که پلیس سر رسید و از کارگران خواست بی درنگ متفرق شوند. کارگران گفتند محل را در پایان مراسم ترک خواهند کرد. در جریان همین بگو مگو بود که از میان کارگران بمبی به سوی پلیس پرتاب شد و در جریان آن یکی از افراد پلیس کشته شد. از این لحظه به بعد بود که یورش پلیس برای سرکوب کارگران آغاز شد. شمار زیادی از کارگران بازداشت و زندانی شدند که از آن میان 8 تن به محاکمه کشیده شدند. حکم «دادگاه» چنین بود: 7 نفر اعدام و یک نفر 15 سال حبس. از محکومان به اعدام دو تن درخواست بخشش کردند و حکم شان به حبس ابد تبدیل شد و یک نفر در زندان خودکشی کرد. چهار تن دیگر در 11 نوامبر 1887 اعدام شدند. در سال 1893، فرماندار ایالت ایلی نوی اعلام کرد تمام این کارگران بی گناه بوده اند، و به این ترتیب 3 کارگر باقی مانده، که در زندان به سر می بردند، آزاد شدند. روشن شد که پرتاب بمب کار خودِ پلیس برای سرکوب کارگران بوده است. جنبش کارگران ادامه یافت و به بیرون از آمریکا سرایت کرد. در سال 1889، انترناسیونال دوم روز اول ماه مه را روز همبستگی جهانی کارگران اعلام کرد، و از آن پس کارگران جهان هر سال در این روز به شکل های مختلف بر ضد نظام سرمایه داری اعتراض می کنند.
جنبش اول ماه مه و به طور کلی جنبش طبقه ی کارگر در اواخر قرن نوزدهم جنبشی ضدسرمایه داری بود، اما حاوی نقاط ضعف بسیاری بود که آن را در مبارزه با سرمایه داری ناتوان می کرد. این نقاط ضعف عمدتاً از شکاف های درونی این جنبش ناشی می شد. یک نمونه از این شکاف ها، شکاف جنسیتی بود. این جنبش عمدتاً مردسالارانه بود و زنان کارگر نقش چندانی در آن نداشتند. حتی در پیشرفته ترین کشور سرمایه داری آن زمان یعنی انگلستان، زنان کارگر در حاشیه بودند و جنبش کارگری در مردان کارگر خلاصه می شد. جنبش چارتیست ها و پس از آن جنبش اتحادیه ای انگلستان حق رأی را فقط برای مردان کارگر می خواست و به این ترتیب نشان می داد که زنان کارگر را فاقد شایستگی برای انتخاب کردن – چه رسد به انتخاب شدن – می داند. نمونه ی دیگر شکاف درون جنبش کارگری، شقاق و پراکندگیِ ناشی از ناسیونالیسم بود. کارگرانِ متعلق به ملت حاکم هر کشوری کارگران دیگر ملیت ها را به درون خود راه نمی دادند و به گونه ای تحقیرآمیز آنها را «خارجی» و «بیگانه» خطاب می کردند، و به این ترتیب با دست خود قدرت طبقاتی خود را تضعیف می کردند. شکاف دیگری که به ویژه خود را در جنبش اتحادیه ای نشان می داد شکاف حرفه ای بود. یکی از روش های اتحادیه های کارگری انگلستان برای حفظ سطح دستمزد اعضای خود کاهش عرضه ی نیروی کار و بدین سان افزایش تقاضا برای آن از طریق مجبور کردن کارگران جوان و تازه استخدام شده به گذراندن دوره ی طولانی کارآموزی (هفت سال) بود. در واقع، از نظر اتحادیه ها، شاگردان و کارآموزان کارگر محسوب نمی شدند و نمی توانستند با کارفرما قرارداد ببندند. تصور اتحادیه ها آن بود که به این ترتیب کارفرما مجبور می شود فقط با کارگران ماهر و فنی قرارداد ببندد و، در نتیجه، قیمت بالاتری برای نیروی کار خواهد پرداخت. اما از آنجا که شاگردان و کارآموزان از این افزایش دستمزد سهمی نمی بردند و، از سوی دیگر، کاربرد ماشین امر تولید را ساده کرده بود و کارگران ناماهر در مجموع می توانستند کارِ کارگران ماهر را انجام دهند، طبیعی بود که شاگردان و کارآموزان، مستقل از اتحادیه ها و به طور فردی، با دستمزدهای پایین با کارفرما قرارداد ببندند و گاه حتا نقش اعتصاب شکن را بازی کنند. بدین سان، اتحادیه های کارگری، که برای غلبه بر رقابت و تفرقه در میان کارگران به وجود آمده بودند، خود در همان گام نخست عامل حفظ رقابت کارگران ماهر و ناماهر و حتا تشدید شکاف بین آنها شدند.
این مجموعه از نقاط ضعف جنبش کارگری رهبری این جنبش را مستعد پیوستن و درواقع آویزان شدن به احزاب بورژوایی به ویژه حزب بورژوازی لیبرال می کرد. بخش های رادیکال بدنه ی این جنبش نیز به علت کودکی و نوپایی تاریخی آن قادر به ایستادن روی پای خود نبودند و، از همین رو، نجات خود را از دست سرمایه داری در گرو پیوستن به ایدئولوژی ها و احزاب مدعی رهایی طبقه ی کارگر می دانستند، که در آن زمان در آنارشیسم و سوسیال دموکراسی (مارکسیسم) خلاصه می شدند. به این ترتیب، جنبشی که از شکاف های جنسیتی و ملی و حرفه ای رنج می برد نه تنها قادر به رفع این شکاف ها نشد بلکه گرفتار یک شکاف جدید شد که همانا شکاف ایدئولوژیک بود. بدین سان، جنبش کارگری با ایدئولوژی های لیبرالیسم، آنارشیسم و مارکسیسم شقه شقه شد.
از میان این سه ایدئولوژی، مارکسیسم نقش به مراتب مهم تری را در جنبش کارگری ایفا کرده است. تبدیل نظریه ی مارکس به ایدئولوژی مارکسیسم در اواخر قرن نوزدهم پیامد شکست دو رویداد مهم جنبش کارگری در نیمه دوم قرن نوزدهم بود: انترناسیونال اول و کمون پاریس. این رویدادها جنبش هایی بودند که هدف شان رهایی کارگران به نیروی خودِ کارگران بود، اما با همه ی تأثیر دوران سازی که بر جنبش کارگری گذاشتند نتوانستند به این هدف جامه ی عمل بپوشانند، زیرا این هدف به لحاظ تاریخی امکان پذیر نبود. طبقه ی کارگر ضعیف تر از آن بود که بتواند آن را متحقق سازد. همین ناتوانی تاریخی بود که زمینه را برای تبدیل نظریه ی مارکس به ایدئولوژی مارکسیسم و برپایی احزاب سیاسی بر اساس این ایدئولوژی فراهم ساخت. به طور کلی، ایدئولوژی و دخیل بستن انسان به آن برای نجات خویش محصول ناتوانی انسان از دست نیروهایی اجتماعی است که او را به اسارت خود درآورده اند. اسطوره و مذهب نمونه های شاخص این واقعیت اند. در اواخر قرن نوزدهم و پس از شکست انترناسیونال اول و کمون پاریس، ایدئولوژی مارکسیسم (و احزاب مارکسیستی ناشی از آن) رسالت نجات طبقه ی کارگر از چنگ سرمایه داری را بر عهده گرفت. بر بستر انقلاب اکتبر 1917 در روسیه و گسترش دامنه ی این انقلاب در بخش وسیعی از دنیای قرن بیستم، نقش نجات بخش مارکسیسم و مارکسیسم- لنینیسم و احزاب منبعث از آنها ابعادی جهانی پیدا کرد. با این همه، با گذشت فقط چند دهه از یک سو خودِ این ایدئولوژی به ایدئولوژی های دیگری چون استالینیسم، مائوئیسم، تروتسکیسم و… تقسیم شد و، از سوی دیگر، بخش های وسیعی از کارگران دریافتند که این امام زاده نیز شفا نمی دهد، زیرا آنچه در واقعیت دیدند چیزی نبود جز شکل دیگری از سرمایه داری که در آن کارگران به جای فروش نیروی کارشان به کارفرمایان خصوصی باید آن را به دولت های حزب سالار می فروختند، دولت هایی که با تبدیل کارگران به پیاده نظام خود آنان را از هرگونه تصمیم گیری – هم در تولید و هم طبعاً در اداره ی سیاسی کشور – محروم می کردند. چنین بود که شوروی و اقمارش، که تحت نام «سوسیالیسم» بر بخش وسیعی از جهان حکومت می کرد، فروپاشید؛ چین «کمونیست» به سرمایه داری بی پرده و عیانی تبدیل شد که از نظر اقتصادی بر استثمار شدید کارگران و از نظر سیاسی بر اعدام و خفقان و سرکوب عریان مبتنی است؛ کره ی شمالی از برهوتی قهقرایی و دایناسوریستی سر در آورده که تنها «برگ برنده ای» که در دست دارد تهدید کل دنیا به نابودی با بمب اتمی است، و کوبا نیز به یک سرمایه داری دولتیِ بحران زده و ورشکسته بدل شده که چاره ای جز درازکردن دست کمک به سوی سرمایه داری امپریالیستی غرب ندارد.
حزب سیاسی طبقه ی کارگر («سازمان انقلابیون حرفه ای») برای پیاده کردن ایدئولوژی مارکسیسم در جامعه به حمایت توده ی کارگران نیاز داشت و این توده می باید در سازمانی غیر از حزب سیاسی متشکل می شد: «سازمان کارگران»، که در تمایز با اتحادیه ی کارگریِ زرد و لیبرالی اتحادیه یا سندیکای «سرخ» نامیده می شد. با فروپاشی و تضعیف دولت ها و احزاب «سوسیالیستی»، سندیکاهای «سرخ» نیز رو به زوال گذاشتند، و اکنون آنچه تحت عنوان اتحادیه ها یا سندیکاهای کارگری وجود دارند عمدتاً همان تشکل های رفرمیستی وابسته به بورژوازی لیبرال و دموکرات و سوسیال دموکرات است که، با آن که همچنان به موجودیت خود ادامه می دهند و بخش هایی از کارگران هنوز به آنها آویزان اند، اما نسبت به پیش بسی تضعیف شده و پایه ی خود را در میان کارگران به میزان بسیار زیادی از دست داده اند.
بدین سان، سازمان یابی طبقه ی کارگر به صورت حزبی- اتحادیه ای (اعم از «سرخ» و «زرد») عملاً شکست خورده است. بر بستر همین شکست است که اکنون و از اواخر قرن بیستم و اوایل قرن بیست و یکم با جنبش هایی ضدسرمایه داری رو به رو می شویم که احزاب و اتحادیه ها و به طور کلی سازمان یابی سلسله مراتبی را رد می کنند و خود را جنبش «بدون رهبری» می نامند. برای مثال، جنبش تصرف وال استریت در سال 2011 خود را این گونه تعریف می کرد: «جنبش تصرف وال استریت یک جنبش مقاومت بدون رهبری است با مردمی از رنگ ها، جنسیت ها و باورهای سیاسی مختلف. تنها نقطه ی مشترک همه ی ما این است که 99% از مردم هستیم که دیگر نمی خواهیم حرص و آز و فساد 1% دیگر را تخمل کنیم…. این جنبش به مردم واقعی اختیار می دهد که جامعه را از پایین تا بالا تغییر دهند. ما می خواهیم در هر خانه و هر گوشه از خیابان مجمع عمومی تشکیل شود، زیرا نه به وال استریت نیاز داریم و نه به سیاستمدارانی که [به زعم خود] می خواهند برای ما جامعه ی بهتری بسازند. تنها راه حل، انقلاب جهانی است».
جنبش «شب زنده داران» پاریس جنبشی از همین دست است، البته با تجاربی از شکست و فروکش جنبش های بهار عربی و تصرف وال استریت. من ویژگی های این جنبش را عیناً از روی گزارشی می خوانم تحت عنوان «در سایه روشن های شب های پاریس» نوشته ی حبیب ساعی، که در سایت های اینترنتی منتشر شده است:
«ما بر اساس یک گزارش الزاماً محدود، بر وجود هفت خصلت جنبش فعلی تکیه می‌کنیم…:
اول: استقلال این حرکت. علیرغم آنکه همانطور که گفتیم رد پای بعضی جریانات در آن دیده می‌شود، جنبش هنوز تا حد زیادی خودمدار است. جریان‌های [سیاسی دیگر]… البته در جنبش هستند اما جو ضد تشکلات سنتی آنچنان قوی است که اینها هرچند ممکن است به صورت فردی نظر بدهند، اما حتی جرأت نفس کشیدن به اسم تشکیلات یا سازمانشان را ندارند. و این امر ما را به خصلت بعدی می رساند.
دوم : خصلت ضدیت با احزاب و سندیکاها و تمام نهادهای شکل یافته که به نوعی در مراوده و زد و بند با دولت هستند. جنبش هرگونه سازمان، ریاست سندیکاها و نهادها را به شدت نفی می‌کند و حتی میز کتابی از جانب آنها دیده نشد. اما برعکس، جنبش از زحمتکشان و کارگران دعوت می‌کند که بیایند و در بحث‌ها مشارکت کنند. تاکنون چندین بار کمیته ضربت برای پشتیبانی از اعتراض یا اعتصاب رفقایی را به محل‌های کارگری فرستاده است. جنبش حتی سندیکاهای دانشجویی را نمی‌پذیرد اما از رفقای دانشجویی که قصد بلوکه کردن دانشگاه‌شان را دارد حمایت کرده و نیرو می‌فرستد. پس جنبشی است که خود را متشکل می‌کند، حتی در اشکال مخفی، اما تشکلات حزبی و سندیکایی را رد می‌کند!…
سوم: خصلت ضدرسانه‌ای جنبش است. وسایل ارتباط جمعی، روزنامه‌ها، رادیوها و تلویزیون‌ها همه به شدت رد شده و بی‌اعتبارند. یکی از شعارهایی که از همان آغاز دیده می‌شد این بود که «تلویزیون‌ها را خاموش کنید و به خیابان بیایید!»…
چهارم: رد سلسله‌مراتب و هر نوع نمایندگی است. مسأله نه صرفاً سازمان‌ها و احزاب و سندیکاها بلکه وسیع‌تر از آن نفی هرگونه رده‌بندی، ریاست و حتی سخنگویی و نمایندگی است. تأکید بر عدم وجود سخنگو به حدی است که تمام رسانه‌ها سخت به دنبال کسی هستند که با او به اسم «شب ایستاده» مصاحبه کنند ولی چنین کسی پیدا نمی شود…
پنجم: پذیرش لزوم خشونت، ‌‍‌‌خصلتی که به نظر تعیین‌کننده است و یکی از مهمترین شاخص‌های مرزبندی‌های آتی است. در شرایطی که خشونت ساختاری آشکار و پنهان سرمایه بیداد می‌کند، هر روز صدها کارگر کارشان را از دست داده وجنبش کارگری سرکوب می‌شود، که جنگ خانمان برانداز میلیون‌ها نفر را در خاورمیانه و آفریقا بی‌پناه کرده تا خطر مرگ را در برابر مرگ حتمی پذیرا شوند، گویا نمی‌توان به سیاسیون در قدرت گفت که بالای چشم‌شان ابروست. آنها دیگر تاب هیچ خشمی را ندارند و اگر دست کارفرمایی که اخراجت می‌کند را به گرمی نفشاری و از او کمال تشکر نکنی، آداب تمدن و دموکراسی را رعایت نکرده و سزاوار قهر دستگاه سرکوب دولتی هستی. این سیاست یک بام و دو هوا را تمام جنبش‌های اعتراضی تجربه کرده‌اند و در جنبش «ایستاده در شب» هم این تمایل احتراز از خشونت وجود داشت و دارد. کسانی هستند که می‌اندیشند می‌توان با پلیس ضدسرکوب گپ زد و منطقاً به آنها فهماند که جلوی صف تظاهرات را سد نکنند، که با نظرخواهی مؤدبانه می‌توان از دولت خواست که کنار برود و زور و خشونت اعمال نکند… اما خود جریان مبارزه در کمتر از ده روز نشان داد که همواره خشونتی ساختاری در کار است و کافی است پا را از عرصه‌ای که بی‌خطر تصور کرده‌اند، درازتر کنی تا چهرۀ واقعی دموکراسی و انسان‌دوستی برایت عریان گردد. بالاتر گفتیم که در تظاهرات پس از رفتن به سوی خانه نخست‌وزیر رفقایی بانک‌ها و شرکت‌های بیمه را هدف قراردادند و همینطور به دستگاهای کارت اعتباری خسارت زدند. برخی مخالف خشونت بودند و به این کار اعتراض داشتند. آنها این رفقا یا رفقایی که شنبه گذشته با پلیس درگیر شده بودند را با واژه کَسور casseur یا کسی که می‌شکند یا به زبان عامیانه اوباش و وحشی خطاب کردند. (این واژه در شورش‌های حومه پاریس در ۲۰۰۵ از جانب سرکوزی رایج شد). در مقابل این حرف بسیاری مخالفت کرده و گفتند که اینها را باید قیام‌کننده و شورشی خواند زیرا آنها چیزی را می‌شکنند که انقلاب باید در هم بشکند.
ششم: شیوع توزیع رایگان غذا و کتاب و محصولات فرهنگی به مثابه شکل وحدت‌دهنده به فعالیت‌های بشری. شیوع توزیع رایگان و روابط مبتنی بر «نداری» سر و کله خود را در این جنبش ظاهر کرد. این به تنهایی نویدبخش رشد مناسباتی است که مبنای سرمایه را به سؤال می‌کشد. این امر چیزی نیست که در برنامه‌های نیروهای سیاسی بگنجد، بلکه خود از قلب مبارزات تراوش خواهد کرد….
هفتم: خصلت غیرمطالباتی این جنبش است. خصلتی که می‌توان در سطح فعلی تشخیص داد. در شرایطی که هر جنبش اعتراضی با مطالبه و خواست مشخصی در ارتباط است و حول آن سازماندهی می‌شود، این جنبش با احتراز از زیر ضرب گرفتن وجهی از جامعۀ سرمایه‌داری تمام آن را از اساس به سؤال می‌کشد. این جنبش به نوعی غریزی حس می‌کند که مطالبه، حد یک جنبش را بیان می‌کند و با هر مطالبه‌ای خود را در شکلبندی و بسته‌بندی آن قرار می‌دهد تا سرمایه روی آن قیمت بگذارد و شرایط تصاحب آن را فراهم کند.از همان آغاز کاملاً ممکن بود که جنبش به مخالفت با یک قانون محدود شود و این خواستی بود که سندیکاها تعقیب می‌کردند. اما از همان روزهای اول واضح بود که جنبش بسیار فراگیر است. حتی می‌دانیم که سندیکاها که بر قانون کار اصرار داشتند، نسبت به جنبش روی خوشی نشان ندادند. اعضای مهم اولیه جنبش چندبار با س. ژ. ت. سندیکای قوی فرانسه تماس گرفتند، اما س. ژ. ت. به بهانه‌های مختلف از شرکت طفره رفت.[جنبش کسانی را که دنبال مطالبات شان هستند] می‌پذیرد و تشویق‌شان می‌کند و در صورت لزوم کمک انسانی می‌کند، اما همواره اصرار دارد که مسأله اصلی ما اینها نیست. ما از این دنیا خسته‌ایم و می‌خواهیم دنیای دیگری بسازیم….»

نقاط ضعف جنبش «شب زنده داران»
به استثنای موارد زیر که، به نظر من، نقاط ضعف جنبش «شب زنده داران» را تشکیل می دهند، سایر ویژگی های برشمرده در بالا نقاط قوت این جنبش اند و در اینجا برای پرهیز از اطاله ی کلام آنها را تکرار نمی کنم. 1-فقدان پیوند با بخش های تعیین کننده ی طبقه ی کارگر، که خود علت فقدان نیروی لازم برای اِعمال فشار به سرمایه و دولت مدافع آن است. منظورم از بخش های تعیین کننده ی طبقه ی کارگر بخش هایی هستند که به علت جایگاه شان در تولید از قدرت بیشتری برای فشردن گلوی سرمایه و واداشتن آن به تسلیم برخوردارند. این نقطه ی ضعف خود را در سه واقعیت این جنبش نشان می دهد: الف – سرمایه از منظر این جنبش بیشتر سرمایه ی مالی است تا یک رابطه ی اجتماعی. ب- کارگر نه به عنوان فروشنده نیروی کار به طور کلی بلکه بیشتر به عنوان کارگر صرفاً صنعتی شناخته می شود. پ- شکل مبارزه در تجمع در میدان ها و پارک ها و حداکثر تظاهرات در مقابل اماکن دولتی خلاصه می شود و شکل هایی چون اعتصاب عمومی برای فلج کردن ماشین دولتی کمتر مورد عنایت قرارمی گیرد.
2- جنبش «شب زنده داران» هرگونه مرکزیت و دموکراسیِ مبتنی بر اکثریت آرا را به طور کامل رد می کند، حال آن که سازمان یابی سراسری و شوراییِ جنبش به هر حال در گرو نوعی مرکزیت است، البته نه به شکل اقتدارگرایانه و سلسله مراتبیِ «سانترالیسم دموکراتیکِ» احزاب مارکسیستی (این شکل از سازمان یابی به طور قطع و یقین به تاریخ سپرده شده است). از سوی دیگر، با آن که تصمیم گیری به شیوه ی بحث تا حد اقناعِ آحاد شرکت کنندگان در جنبش بدون شک شیوه ای به مراتب دموکراتیک تر از تصمیم گیری بر اساس رأی اکثریت است، اما گاه برای تحقق اهداف جنبش چاره ای جز تصمیم گیری بر اساس اکثریت آرا نیست. گزارش نامبرده نیز نشان می دهد که این جنبش، به رغم مخالفت با مرکزیت و دموکراسیِ مبتنی بر رأی اکثریت، در موارد زیر عملاً ناگزیر از توسل به این شاخص ها شده است: الف – نفس برگزاری مجمع عمومی به معنی پذیرش نوعی محوریت و مرکزیت برای این جنبش است. ب – در مجامع عمومیِ تشکیل شده در این جنبش، گاه کار به رأی گیری بر اساس نظر اکثریت کشیده شده است. پ – ضرورت برقراری رابطه و نظم در میان ده ها کمیسیون مختلفِ این جنبش باعث ایجاد یک جمع برای هماهنگ کردن کار این کمیسیون ها شده است.
3- رد مبارزه برای دست یابی به این یا آن مطالبه به معنی رد رفرم است، و رد رفرم به معنی محروم کردن جنبش از امکان ارتقای توان مادی و فکری برای ادامه ی مبارزه علیه سرمایه داری است. تاریخ مبارزات طبقه ی کارگر نشان می دهد که مبارزه برای رفرم نه تنها با مبارزه ی انقلابی بر ضد نظام سرمایه داری مغایرت ندارد بلکه شرط لازم تداوم آن است. مبارزه برای ساختن «دنیایی دیگر» بی گمان مهم ترین نقطه ی قوت جنبش «شب زنده داران» است. اما این مبارزه نه تنها با مثلا مبارزه برای افزایش دستمزد منافات ندارد بلکه، برعکس، در گرو آن است.

«مظلومیت کتاب» و سانسور آن توسط روزنامه شرق

9 مهٔ

روزنامه شرق در شماره امروز خود (دوشنبه 20/2/95) یادداشت من درباره وضعیت کتاب را سانسور کرده است. برای اطلاع خوانندگان اصل یادداشت را در اینجا منتشر می کنم.
محسن حکیمی

مظلومیت کتاب
کتاب به‌عنوان مقوله‌ای فرهنگی یک بحث کلی و جهانی دارد و یک بحث مربوط به ایران. بحث جهانی این است که در سرمایه داری به ویژه سرمایه داری نئولیبرال، سرمایه‌ بیش از پیش به طرف زمینه‌هایی می‌رود که سودآوری بیشتر دارند و بخش تولید کتاب جزو این زمینه‌ها نیست. تولیدِ کتاب به‌عنوان مقوله فرهنگی نسبت به دیگر زمینه‌ها سودآوری کمتری دارد و بنابراین سرمایه از این بخش به بخش‌های سودآورتر مهاجرت می‌کند. این مسئله در تمام دنیای کنونی صادق است. اما در ایران عوامل دیگری نیز مزید بر علت می‌شود. بحران مزمن اقتصادی و تشدید روزافزونِ آن یکی از این عامل‌هاست که ما آن را در سال‌های اخیر به‌عینه دیده‌ایم. نمونه هایی از واحدهای صنفی می توان نشان داد که در آنها تولید و توزیع کتاب سودآوری کمتری داشته و به همین دلیل کاربری خود را تغییر داده اند. اما آنچه اوضاع کتاب را در ایران اسف بارتر می کند، علاوه بر عامل اقتصادی، عامل سیاسی است. در ایران، در زمینه تولید کتاب نیز – همچون زمینه های دیگر – عامل سیاسی نقش مهمی ایفا می کند، که همانا فناتیزم حاکم بر جامعه ایران و سانسور شدیدِ ناشی از آن است، هم سانسور ایدئولوژیک و هم سانسور سیاسی؛ و این دیگر قوز بالا قوز است. بدین سان، کتاب تحت ‌تاثیرِ این عوامل به وضعیت فاجعه بارِ کنونی رسیده است؛ در واقع، همه این‌ها دست‌ به‌ دست هم داده اند تا با افت بس رقت بار و اسف بار تیراژ کتاب مواجه باشیم. از چهار‌ دهه پیش به این طرف، از تیراژ پنج‌هزار و سپس سه‌هزار نسخه به هزار‌ نسخه رسیدیم و اخیرا هم که پانصد نسخه و حتی کمتر. همین پانصد نسخه را هم برخی از ناشران به ده‌تا پنجاه نسخه تقسیم می‌کنند و پس از آن که پنجاه نسخه اول فروش رفت، نسخه‌های بعدی را چاپ می‌کنند. چون بسیاری از ناشران اخیرا کتاب‌ها را با دستگاه ریسوگراف و با هزینه‌ پایین چاپ می‌کنند، برایشان راحت‌تر است اول پنجاه نسخه تولید کنند، بعد که آنها فروش رفت نسخه‌های بعدی را چاپ کنند. البته سرمایه در گردشِ برخی از واحدهای تولیدی نشر بسیار زیاد است، اما تمام این سرمایه صرف تولید کتاب نمی‌شود و در جاهای دیگر به‌کار گرفته می‌شود. ناشرانی را سراغ دارم که بسازوبفروش یا واردکننده کالا شده اند. ما ناشر را به‌عنوان تولیدکننده کتاب می‌شناسیم، اما کسی که این‌ کار را می کند دیگر ناشر نیست؛ نقابِ ناشر به چهره زده است. همین است که عمق فساد را در نشر نشان می‌دهد. درست است که برخی از این‌ گونه ناشران به‌واسطه سابقه انتشار کتاب، اعتبار فرهنگی پیدا کرده‌اند، اما از این اعتبار فرهنگی برای درآوردن پول از راه‌های دیگر استفاده می‌کنند. بنابراین، فسادی که در نشر ایران دیده می‌شود، اسف‌بارتر از نمونه جهانی آن است. البته بر این نکته حتما باید تأکید کرد که این گونه فساد در نشر را به هیچ وجه نمی‌توان به تمام ناشران ایرانی تعمیم داد. من ناشرانی را می‌شناسم که فشارهای موجود را تحمل می کنند و سراغ کارهای این‌چنینی نمی‌روند. آنهاانسان‌های شریف و مستقلی هستند که سعی می‌کنند هویت فرهنگی و وجدان انسانی خود را حفظ می‌کنند، هرچند ناگزیر شوند کتاب هایی را منتشر کنند که چندان باکیفیت و باب میل‌شان نباشد، برای آن که سود ناشی از فروش آنها را به زخم کتاب های باکیفیتِ فرهنگی بزنند. درعین حال این را نیز باید گفت که این ناشران انگشت ‌شمارند. در مجموع و در یک کلام می توانم بگویم که در دنیای کنونیِ سرمایه داری و به ویژه سرمایه داری استبدادی و فناتیک ایران من مظلومیت را متوجه کتاب می‌دانم، نه نشر. نمایشگاه‌های کتاب‌ هم بیش از آن‌که کمکی باشند برای رونق کتاب و کتاب خوانی، مکان هایی هستند که تنها انبوه جمعیت را گرد هم می‌آورند بی آن که – به دلایل عدیده – نقش چندانی در افزایش تقاضا برای کتاب داشته باشند، زیرا این جمعیت بیشتر با هدف‌هایی جز خرید کتاب به نمایشگاه می‌آیند. اما نکته گفتنی تر در مورد نمایشگاه تبعیض آشکاری است که در همان نگاه نخست به چشم می خورد: اختصاص بهترین جاهای نمایشگاه به انبوه ناشران دولتی و وابسته و رانت خوار و حمایت بی دریغ مالی و سیاسی از آنان از یک سو و اِعمال سانسور و فشار بر ناشران مستقل تا حد محروم کردن برخی از آنان از شرکت در نمایشگاه از سوی دیگر. این نکته در باره تمام نمایشگاه های کتاب در طول چند دهه اخیر صادق است، و امسال هم گمان نمی کنم شاهد تغییر چندانی نسبت به سال‌های پیش باشیم.

به یاد سلمان یگانه، انسانی به صلابتِ کوه و زلالیِ آب چشمه ها

6 مهٔ

هفت سال پیش در چنین روزی بود که سلمان یگانه، کارگر کارخانه ی فولاد لوشان، بر اثر سانحه ی ناشی از کار درگذشت. جسم نیمه جان او را، که روز قبل به درون دستگاه بتون ساز سقوط کرده و از ناحیه کمر و شکم دچار آسیب جدی شده بود، ابتدا به منجیل و سپس به بیمارستانی در رشت منتقل کردند. اما از این بیمارستان ها کاری ساخته نبود و ضربه ی مرگبارِ دستگاه کار خود را کرده بود. آمبولانسی که می خواست سلمان را برای مداوا به تهران برساند هنوز از دروازه رشت نگذشته بود که سلمان جان سپرد.
صاحب کارخانه و دستگاهی که مرگ سلمان را باعث شد «مه آفرید امیرخسروی» بود، همان سرمایه داری که مالک 38 کارخانه و مجتمع تولیدی و مجری 18 پروژه ی عظیم بود. او (یا نماینده ی او در کارخانه ی فولاد لوشان) در جواب سلمان، که از او خواسته بود عیب دستگاه بتون ساز را برطرف کند، گفته بود توان مالیِ تعویض و حتا تعمیر دستگاه را ندارد! جمهوری اسلامی مه آفرید امیرخسروی را اعدام کرد، اما نه به عنوان مسبب مرگ سلمان بلکه به اتهام اختلاس 3000 میلیارد پولِ دولت، پولی که از تن و جان کارگرانی چون سلمان بیرون کشیده شده بود.
سلمان یگانه در سال 1340 در خانواده ای کارگری در محله ی حاج جانعلیِ شهر لوشان در استان گیلان به دنیا آمد. پدرش کارگر کارخانه ی سیمان لوشان بود، و سلمان در اواخر دهه ی 1340 همراه خانواده به خانه های کارگریِ سیمان لوشان در محله ی «سیوند» نقل مکان کرد و سپس در اوایل دهه ی 1350 ساکن محله ی کارگرنشین دیگری به نام «ساختمان» شد. گرایش برادر بزرگ اش – انوش – به مبارزه ی چریکی در اوایل دهه ی 1350 تأثیری دوگانه بر سلمان گذاشت. از یک سو، او را به مبارزه با رژیم شاه کشاند و، از سوی دیگر، او را از مبارزه با رابطه ی اجتماعی سرمایه به عنوان عامل اصلی سیه روزی طبقه ی کارگر بازداشت.
سلمان نتوانست مدرسه را بیش از دوره ی متوسطه ادامه دهد و مجبور شد از همان نوجوانی کار کند. مدتی در لوشان به کار ساختمانی پرداخت، سپس برای کار راهی شهرهایی چون زاهدان، مشهد، سوادکوه و تهران شد. این دوران همزمان بود با اوج گیری مبارزه ی مردم با رژیم شاه، و سلمان نیز چون میلیون ها کارگر دیگر فعالانه در مبارزه با استبداد سلطنتی شرکت داشت. از سوی دیگر، برادرش انوش از خارج کشور بازگشته بود و با گروه های چپ موسوم به «خط سه» فعالیت می کرد. سمپاتی سلمان به برادرش او را برای مدتی به فعالیت با این گروه ها کشاند. اما با فروپاشی این گروه ها بر اثر سرکوب و نیز بحران درونی، سلمان که باید از مهلکه ی سرکوب آن سال ها جان به در می بُرد در همان حال به ارزیابی فعالیت سیاسی خود پرداخت، و این ارزیابی او را به تدریج به فکر تغییر ریل مبارزه ی خود از مبارزه ی صرفاً رژیم ستیزانه و خلقی و ضدامپریالیستی به مبارزه ی سرمایه ستیزانه انداخت. چنین بود که در کنار کار به عنوان جبر بی چون و چرای زندگی و مبارزه ی روزمره ی همراه با آن در محیط کار، به مطالعه ی آثار نظریه پردازان جنبش کارگری به ویژه کارل مارکس پرداخت و مبارزه ی نظری را تا زمان مرگ به گونه ای پیگیر و شورانگیز ادامه داد. در چنین بستری بود که بعدها در سال 1384 به «کمیته ی هماهنگی برای ایجاد تشکل کارگری» پیوست و از ستون های محکم این تشکل فعالان کارگری به شمار می رفت. نقش فعال سلمان به عنوان عضو کمیته ی هماهنگی در تبدیل تظاهرات اول ماه مه سال 1385 «خانه ی کارگر» تهران به تظاهراتی مستقل با شعارهای رادیکالِ کارگری فراموش نشدنی است.
سلمان در سال 1367 به لوشان بازگشت و در یک شرکت تولید شن و ماسه به نام «فراشن» مشغول کار شد. سال 1373 با نسرین وطنی ازدواج کرد، زندگی مشترکی که محصول اش دو فرزند به نام های مارال و انوش بود که سلمان آنها را دیوانه وار دوست داشت. او حدود 15 سال در «فراشن» کار کرد و در همان جا بود که به بیماری آسم مبتلا شد. پس از آن و تا سال 1387 در چند کارخانه ی دیگر کار کرد. پس از اخراج از آخرین کارخانه و چند ماه بیکاریِ وحشتناک و توان فرسا، در سال 1387 در همان کارخانه ی فولاد لوشان به عنوان اُپراتور دستگاه تولید بتون استخدام شد، و در همان جا بود که سلمان سرانجام به دام مرگبار سرمایه افتاد و دیگر نتوانست از آن بیرون آید. یاد عزیزش را از دل و جان گرامی می دارم.
محسن حکیمی
17 اردیبهشت 1395

زندگی نامه ی آوگوست اِشپیس، از شهدای اول ماه مه (به مناسبت اول ماه مه 2016)

25 آوریل

توضیح مترجم: در اکتبر 1886، که 8 کارگر دستگیرشده در ماه مه این سال در زندان شیکاگو در انتظار اجرای احکام بیدادگاه سرمایه به سر می بردند، هفته نامه ی شوالیه های طبقه ی کارگر از این کارگران زندانی خواست زندگی نامه ی خود را بنویسند تا در این نشریه چاپ شود. از 16 اکتبر همان سال تا 30 آوریل 1887 به ترتیب زندگی نامه های آلبرت پارسونز، آوگوست اِشپیس، آدولف فیشر، گئورگه اِنگل، میشائیل شواب، ساموئل فیلدن و اُسکار نیبه در این هفته نامه منتشر شد. بدین سان، جز زندگی نامه ی لوئیس لینگ (کارگر محکوم به اعدامی که یک روز پیش از اجرای حکم، در زندان خود را کشت) زندگی نامه ی سایر کارگرانی که به «شهدای هی مارکت» (Haymarket Martyrs) معروف اند، در همان زمانِ پیش از اجرای احکام اعدام و زندان آنها منتشر شد. (هفته نامه ی شوالیه های طبقه ی کارگر بدون هیچ توضیحی زندگی نامه ی لینگ را چاپ نکرد.) این هفته نامه همچنین در 8 اکتبر 1887، یعنی پیش از اجرای احکام اعدام اِشپیس، پارسونز، فیشر و اِنگل در 11 نوامبر 1887، نوشته ای از کاپیتان دابلیو. پی. بِلَک، وکیل مدافع دستگیرشدگان اول ماه مه، را به عنوان مقدمه ی این زندگی نامه ها منتشر کرد. در سال 1968، فیلیپ فونر، که می خواست این زندگی نامه ها را در یک مجلد جداگانه منتشر کند، در کتاب خانه ی «انستیتوی مارکسیسم – لنینیسم» برلین در «جمهوری دموکراتیک آلمان» (آلمان شرقی) به زندگی نامه ی لوئیس لینگ نیز دست یافت، که در شماره های 29 دسامبر 1888 و 5 و 7 ژانویه ی 1889 نشریه ای آنارشیستی به نام اَلارم (Alarm ، آژیر) چاپ شده بود. در سال 1969، انتشارات Humanities Press هر هشت زندگی نامه را با دو مقدمه، یکی به قلم فیلیپ فونر به عنوان ویراستار کتاب و دیگری همان نوشته ی کاپیتان بِلَک، به چاپ سپرد. این کتاب از آن زمان به بعد بارها تجدید چاپ شده است. مطالعه ی این زندگی نامه ها از این نظر اهمیت دارد که اندیشه و عمل کارگران فعال و پیشروِ نیمه ی دوم قرن نوزدهم و تفاوت آن را با اندیشه و عمل کارگران فعال و پیشروِ کنونی در نیمه ی اول قرن بیست و یکم نشان می دهد. زندگی نامه ی خودنوشتِ آوگوست اشپیس، که ترجمه ی فارسیِ آن در زیر می آید، از چاپ هشتم کتاب نامبرده ترجمه شده که در سال 2013 با مشخصات زیر منتشر شده است. پی نوشت ها عمدتاً از ویراستار کتاب است.
The Autobiographies of the Haymarket Martyrs, Edited with an introduction by Philip S. Foner, Pathfinder, Eighth printing, 2013.
محسن حکیمی

من یکی از آنها هستم، همان «بربرها، وحشی ها، آنارشیست های بی سواد و نادانِ اروپای مرکزی، همانان که نمی توانند روح نهادهای آزاد آمریکا را درک کنند». نامم آوگوست وینسنت تئودور اِشپیس است. در سال 1855، در خرابه های قلعه ی قدیمی دزدان و غارتگرانِ «لاندک»، بر فراز کوهی بلند (به نام «لاندِکربرگ») در آلمان مرکزی به دنیا آمدم. پدرم جنگل بان بود (مأمور دولت برای حفاظت از جنگل)؛ دفتر جنگل بانی ساختمانی دولتی بود و همان کاری را می کرد – به شکلی متفاوت – که قلعه ی قدیمی چند قرن پیش از آن کرده بود. شوالیه گریِ نجیب زادگان دزد و غارتگر، که آثار آن را هنوز هم می شد در بازمانده های قلعه ی قدیمی تشخیص داد، جای خود را به شکل های محترمانه و کمتر خطرناکِ غارت و چپاول داده بود، شکل هایی که در زندگی مدرنِ زیر سلطه ی دولت حاکم اجرا می شد. اما، با آن که مردمانِ بازمانده از دوران قدیم می دانند که این شکل ها و خرابه های کهنه ی مجاور آنها همان کاری را می کنند که«قلعه های قدیمیِ دزدی و چپاول» می کردند، بازهم با احترام بسیار از این ادارات دولتی سخن می گویند، اداراتی که آنها خود هر روز و هر ساعت در آنها چاپیده می شوند؛ و فکر می کنم آنها حتا حاضرند برای حفظ این نهادهای قانونی هم بجنگند.
اما این «بربرها» به گرد پای مردم باهوش آمریکا هم نمی رسند! به آمریکایی ها بگویید برای حفظ چپاولگری های تجاری و نهادهای غارتگر ما بجنگند – به آنها بگویید برای حفظ اقدامات قانونی هیئت های تجاری ما، شاهزادگان تاجرپیشه، پادشاهان راه آهن ساز و مالکان کارخانه دار ما بجنگند – آیا آنها این کار را خواهند کرد؟ حیف است اگر این کار را سریع تر از «بربرهای اروپای مرکزی» نکنند، «بربرهایی که نمی توانند روح نهادهای آزاد آمریکا را درک کنند».
اگر از زاویه ای تاریخی نگاه کنیم، محل تولد من جای بسیار جالبی است. و این تنها عذری است که من می توانم برای انتخاب چنین جایی برای به دنیا آمدن بیاورم. اما می پذیرم که نباید مرتکب این اشتباه می شدم، نباید به عنوان خارجی به دنیا می آمدم. هرچند بچه های کوچک، خاصه بچه های به دنیا نیامده، هم مرتکب اشتباه می شوند! با این همه، من برای صدور حکم اعدام کسانی که محل تولدشان را نسنجیده انتخاب کرده اند هیچ تقصیری را متوجه قضات خردمند و باهوشی چون آقای گرینل و هیئت منصفه ی او نمی دانم. گناهانی از این دست سزاوار تنبیه سخت اند؛ «جامعه باید خود را از شر این گونه جنایت کاران مصون نگه دارد.»
داشتم از قلعه ی «لاندک» می گفتم. خواننده! دنبال من بیا تا در یک روز آفتابی و روشن با هم به بالای برج قدیمی برویم. بپا! پایت به خرت و پرت های سر راه گیر نکند. آن؟ آه، آن یک وسیله ی قدیمی شکنجه است؛ آن را در زیرزمین قلعه پیدا کردیم، با چند قطعه سلاح زمخت قدیمی که زمانی برای حفظ نظم در میان قربانیان به کار می رفته اند. … اما چرا داری می لرزی؟ نترس! اسلحه ی پلیس امروزی این قدر زمخت و بربرگونه نیست، اگرچه به همان اندازه کارآمد است و برای همان هدف به کار می رود. … حالا دستت را به من بده تا ترا به بالاترین نقطه ی این قلعه ی ویران ببرم. مواظب خفاش ها باش! این عشاق بالدارِ تاریکی و ظلمت شباهت زیادی به پادشاهان، کشیشان و به طور کلی اربابان دارند؛ آنها در خرابه های «دوره های خوشِ قدیم» لانه می کنند و وقتی آرامش شان را به هم بزنی یا نور بهشان بتابانی، شروع می کنند به سر و صدا کردن. مارهای سمی نیز در سال های پیش این ویرانه را محل مناسبی برای لانه کردن خود دیدند و اینجا را برای هر کس که به این بنای تاریخیِ فئودالی بی حرمتی می کرد بسیار خطرناک کردند. اما ما آنها را کشتیم. آنها یار و یاور خفاش ها و جغدها بودند؛ و اکنون فقدان شان اینها را بسیار نگران کرده است. خیلی ها ماتم گرفتند و فکر کردند چیز وحشتناکی روی خواهد داد: ارواح «شوالیه های اشراف زاده» و «بانوان نجیب زاده» بازخواهند گشت و انتقام نابودی بیرحمانه ی این خزندگان محترم را خواهند گرفت؛ اما چیزی از این دست روی نداد؛ و نیازی به افزودن این نکته نیست که این موجوداتِ سمی کارِ نوسازی قلعه را با مانع سختی رو به رو کرده بودند؛ پس از ریشه کنی آنها پیشرفت چشمگیری کردیم. … می خندی! آه، نه، منظورم خزندگان مورد نظر تو نیست. خوب، رسیدیم، اینجا مرتفع ترین نقطه ی قلعه است. منظره ی زیبایی است؛ نه؟ آنجا (در غرب) ویرانه ی دیگری را می بینی که پیاده تا اینجا نیم ساعت راه است و نامش قلعه ی «درایک» است، و آن طرف در جنوب غربی نیز در همان فاصله ویرانه ی دیگری را می بینی که به آن قلعه ی «ویلدِک» می گویند. و حالا به پایین نگاه کن، به آن دره های حاصل خیز، چمن زارها و مزرعه های زیبا و روستاهای سرسبز! بیش از ده روستا می بینی که همه در دامنه ی این کوه قرار گرفته اند. آیا می دانی که تمام این روستاها و روستاهای دیگری که در جریان جنگ سی ساله (1) ویران شدند خراجگزار غارتگرانی بودند که در این سه قلعه بر آنها حکومت می کردند؟ آری، مردم این روستاها از صبح طلوع آفتاب تا آخر شب کار می کردند تا جیب های گشاد این شوالیه های نجیب زاده را پُر کنند، شوالیه هایی که در عوض و از سر لطف «صلح و نظم» را برای آنان به ارمغان می آوردند. برای مثال: اگر یکی از این دهقانان زحمتکش از نظم موجود اظهار نارضایتی می کرد، یا از کارهای شاق و تحمل ناپذیری که بر دوش اش گذاشته بودند شکایت می کرد، بر اساس «قانون و نظم» او را به یکی از همان تخته شلاق هایی که هم اکنون بازمانده ی آن را دیدی می بستند و آن قدر شکنجه اش می کردند تا سرانجام رام و گوش به فرمان شود. «جامعه باید خود را از شر این جنایتکاران مصون نگه می داشت.» شوالیه های نجیب زاده نیز، همچون اخلاف آنها در روزگار ما، گرینل ها، بُنفیلدها و پینکرتُن های (2) خود را داشتند؛ و با آن که از اخلاف خود در زمانه ی ما کمتر متمدن بودند، اما کار خود را خیلی خوب انجام می دادند. آنها برای پیاده کردن اهداف نیکوکارانه شان حتا نیازی به کمک هیئت منصفه ی شیکاگو هم نداشتند.
بسیاری از این دهقانان با مرگی فجیع کشته می شدند. برخی از آنها به دلیل حماقت شان در مقابل اربابان مقاومت می کردند و می گفتند نه هدف جامعه است و نه خدا را خوش می آید که هزاران انسان درستکار جان بکنند و خود را بکشند تا جاه و جلال و ثروت مشتی اراذل و اوباشِ قدرناشناس و تبهکار حفظ شود. این گفته های خطرناک برای جامعه تهدید به شمار می آمد، و اشاعه دهندگان آنها با بیرحمی تمام سرکوب می شدند.
به فاصله ی کمتر از هفتاد متر از اینجا که ایستاده ایم حفره ای (چاهی) ژرف هست که زمانی آتش فشان بوده است؛ حدود سه متر طول و یک متر عرض دارد؛ عمق اش را هیچ کس نمی داند چه قدر است. بسیاری از مردم اینجا معتقدند که شوالیه های دلاورِ دوران حکومت «صلح و نظم» دختران بسیاری را به درون این مغاک هولناک انداخته اند! می گویند «نجیب زادگان» نیکوکارِ آن دوران دختران زیبای روستاها را می ربودند و همچون عقابی که پرنده ای را صید کرده آنها را به قلعه های باشکوه خود می بردند؛ و پس از آن که از این شکارها سیر می شدند، یا «شکار بهتری» به چنگ می آوردند، آنها را به درون این چاه می انداختند و به این ترتیب خود را از دست شان خلاص می کردند. …
آه، می بینم که داری ناباورانه سر تکان می دهی! آیا هیچ وقت زباله دانی های شوالیه گری مدرن – مغاک های مشابه – را در شهرهای بزرگ ما ندیده ای؟ نه؟ این مغاک ها از چاهی که برایت تعریف کردم هولناک ترند؛ به آنها فاحشه خانه می گویند. …
باور نمی کنی که انسان این همه بی حرمتی را تحمل کرده باشد؟ دوست من! روحیه ی شورشی ات تو را از خود بی خود کرده است. «مردم نظم طلب و نیکوکار» [قدیم] این شقاوت ها را با همان خاموشی تاب آوردند که امروز «کارگران طرفدار نظم و قانون» تحمل شان می کنند. گفتم که بر سر کسانی که مقاومت کردند چه آمد!
حرف های من تو را غمگین و نومید می کند؟ پس بگذار چیز دیگری را نشانت بدهم. به فضای بین آن دو کوه رو به روی ما نگاه کن. آن برج را، که از این فاصله تار به نظر می رسد، می بینی؟ بله؟ در کنار آن برج می توانی ویرانه های نخستین نمازخانه ای را ببینی که برای آلمانی های بی دین اما آزاده و آزادی خواه قدیم ساخته شد. این نمازخانه را یکی از حواریونِ بونیفاسِ قدیس در قرن هشتم بنیان نهاد؛ نامش لولوس بود. با این نمازخانه و نمازخانه های دیگر، که خیلی زود زهر بندگی شرقی را در اذهان مردم چکاندند، این مردم برای نخستین بار با مرام تباهی انسان، مرام تسلیم و رضا و زهد و تقوا آشنا شدند. حتا شروتکر (Cherutker) و کاتن (Katten)، که در نبردی مرگبار عقاب رومی را به زمین افکنده بودند، نتوانستند در مقابل زهر تباهی آورِ روم طاعونی مقاومت کنند؛ کلیسای مسیحی این زهر را یکریز در اذهان مردم تزریق می کرد. درست است؛ آلمانی های تندرست و قوی بنیه طعمه هایی نبودند که به سادگی به دام باورهای نومیدانه ی یک نژاد فاسد و محتضر بیفتند – آنان هیچ وقت مسیحیان خوبی نبودند. اما زهر [مسیحیت] چنان کارآمد و تأثیرگذار بود که آنان برای زمانی وجدان و غرور انسانی خود را از دست دادند و به ورطه ی بوالهوسی های نومیدکننده ی شرقی و در نتیجه بردگی افتادند. اگر [آن گونه که مسیحیت می گوید] زندگی ارزش ندارد، چرا باید سودای آزادی را در سر پروراند….؟ دوست من! ویرانه های آن نمازخانه یادگار عصری است که غارتکده هایی را چون همین غارتکده که رویش ایستاده ایم، به وجود آورد. مردم خیلی زودتر می توانستند این لانه های دزدی را با خاک یکسان کنند اگر کشیش بین آنها و «قانون و نظم» حائل نشده بود. کشیش جزءِ جدایی ناپذیر استبداد و ستم است؛ او حلقه ای است که مستبدان و ستمگران را با قربانیان آنها آشتی می دهد. …
این دو ویرانه، که زمانی ستون های نظم اجتماعی بودند، یادگار عصر پیامبران اند. انسان زمانی نیز روی ویرانه های نظم کنونی خواهد ایستاد و– همان گونه که تو اکنون درباره ی نظم گذشته می گویی – خواهد گفت: «پس ما می توانستیم….!»
اما حالا به آن طرف نگاه کن، به شمال شرقیِ این سلسله جبال، به آنجا که زمین در غباری از مه در افق فرو رفته، افق چشم انداز ما. آن لکه ی خاکستری را که شبیه تکه ای ابر است می بینی؟ بله؟ آن وارتبورگ است. نام وارتبورگ را که شنیده ای. آنجا بود که دکتر مارتین لوتر زندگی و کار کرد. او [در آغاز] یار و مددکار انقلابیون بود؛ آری، دوست من؛ انقلابیونی که به تدریج در این روستاها پا گرفته بودند.(3)
ما عادت کرده ایم که جنبش های بزرگ را به افراد و توانمندی های آنها نسبت دهیم. این عادت همیشه نادرست است؛ چنان که در مورد لوتر نادرست بود. نژاد ژرمن نمی توانست فلسفه ی بیزانس را، آن گونه که در آموزش های یهودیت و مسیحیت متجلی شده بود، هضم کند. این اندیشه که دنیا محل گذر است و انسان باید تاوان گناه نخستین [آدم و حوا] را بدهد، با طبع آنها جور در نمی آمد. این اندیشه بذر بندگی و خودکامگی را در دل ها می کاشت و می پروراند، دل هایی که زمانی پرورشگاه آزادی بودند؛ و این بذر با چنان شتابی رشد کرد که در مقابل اش شکیبایی دیگر فضیلت نبود. کشیشان برای چندین قرن روحیه ی شورشیِ مردم، دشمنی آنها را با آموزه ی انکار نفس، که کلیسا آن را در کله ی مردم فرو می کرد، فرونشاندند و سرکوب کردند. اما چون بی عدالتی های «اشرافیت» و فشارهای خانوادگی زندگی را بر مردم سخت کرده بود، روحیه ی شورشیِ آنها شعله ور گشت و خود را در وجود لوتر نشان داد.
چنین بود که امواج نیرومند جنبش رفرماسیون از وارتبورگ سر بر کشید. رفرماسیون، [جنبش] غرب بود که می خواست خود را از دست شرق حفظ کند. عشق به آزادی، که در قلب های نسل اندر نسل مردم طلسم شده بود، اینک چون رودی شفاف و زلال روان شد؛ طلسم جادو شکسته شد. … اما «اشراف» [در آنجا حضور داشتند]؛ آنها از یک سو می خواستند از دست استبداد کلیسای رومی رها شوند و، از سوی دیگر، نمی خواستند امتیازی را که کلیسا به آنها داده بود از دست بدهند، امتیاز دوشیدن درست و حسابیِ دهقانان. آنها خواست توده ی مردم برای دست یابی به رهایی اقتصادی را تحقیر می کردند. [می گفتند] آیا همین کافی نیست که مردم به «آزادی اندیشه»، به تغییر برخی مفاهیم مذهبی، دست یافته اند؟ لوتر خیلی زود به آلت دست این اراذل حقه باز تبدیل شد، و قلم اش را در خدمت محکوم کردن اهدافی به کار گرفت که مردم برایش مبارزه می کردند. او رهبران راستین و شجاع مردم، توماس مونتسرِ بی باک و رفقایش، را محکوم کرد؛ بدتر از پاپ، که کمی پیشتر آنها را محکوم کرده بود.
و آنگاه که مردمِ تشنه ی آزادی سرانجام داس و تبر و چنگگ های شان را برداشتند و «شوالیه های شریف» را از غارتکده های شان بیرون ریختند، لوتر بود که باعث و بانی توطئه ی گسترده ی این غارتگران علیه مردم شد.(4) جالب است که پس از این خیزش تمام اختلاف های مذهبیِ [پاپی ها و لوتری ها] کنار گذاشته شد و همه ی خرده ستمگران برای سرکوب مردم با هم متحد شدند. پاپی و لوتری همه یکباره در جنگی صلیبی برضد کارگران به صف شدند. (آمریکا نیز هم اکنون اوضاع مشابهی دارد. هر جا که طبقه ی کارگر برای رهایی به پا می خیزد، جمهوری خواهان و دموکرات ها «همچون یاران شفیق دست در گردن یکدیگر می اندازند»).
البته مردم بودند که دسیسه چینی و فتنه گری می کردند. گوش کن ببین توماس مونتسر چه می گوید: «رباخواری، دزدی و غارتگری را بزرگان و اربابان مرتکب می شوند؛ آنها تمام موجودات عالم، ماهی های دریا، پرندگان آسمان و درختان روی زمین را ملک طلق خود می دانند. و سپس این حکم خدا را در گوش فقرا موعظه می کنند که «تو نباید دزدی کنی». اما این حکم شامل خودِ آنان نمی شود. آنها شیره ی جان کشاورزان و مکانیک های فقیر را بیرون می کشند و هیچ چیزی برای شان باقی نمی گذارند، و وقتی اینان مقدسات را زیر سؤال می برند، اعدام شان می کنند. و دکتر لایر (Doctor Liar) می گوید: آمین! اربابان خود این کار را می کنند، و همین است که فقرا را از آنان متنفر می سازد. آنها که نمی توانند مسئله ی شورش را از میان بردارند، چه گونه می توانند اوضاع را بهتر کنند؟ و من در اینجا اعلام می کنم که آری من فتنه گرم – هر کاری از دستتان می آید بکنید!» نه، این کلمات در دادگاه قاضی گَری (Gary) به زبان آورده نشدند! اشتباه نکن خواننده! این، زبان مدرن نیست؛ زبان 400 سال پیش است. … با این همه، مردی که این کلمات را به زبان آورد، درست می گفت. او انجیل را تفسیر می کرد و می گفت این کتاب فقط وعده ی رستگاری در بهشت را نمی دهد؛ برابری و برادریِ انسان ها روی همین کره ی زمین را نیز درخواست می کند. مدافعان نظم و قانون و مسیحیت سر از تن اش جدا کردند.
شورشیان در آغاز پیروزی هایی به دست آوردند، اما نتوانستند در برابر اتحاد اعوان و انصار طبقه ی ستمگر مقاومت کنند. آنها در پایین همین کوه، آنجا که آن صخره ی بزرگ به محاصره ی درختان عظیم بلوط درآمده است، مغلوب شدند؛ آنان برای آزادی جنگیدند، و دریغا که شکست خوردند. نه، شکست نخوردند؛ نبردشان با پیروزی موقت دشمن دچار وقفه شد.
روح جنبش رفرماسیون «روح جاودان اندیشه ی رها از اسارت» بود، و هیچ چیزی نمی توانست مانع پیشروی آن شود. اعدام، چوبه ی دار، شکنجه و سیاهچال هیچ فایده ای نداشت. برعکس، خون شهدا آتش آزادی خواهی را شعله ورتر می کرد، آن را به سرزمین های دیگر می برد، و در مسیر پیروزی مقاومت ناپذیر خود هر جا می رفت به نارضایی ستمکشان دامن می زد.
همین ویرانه هایی که می بینی خود گواه نیروی عظیم آن جنبش است! اما مهم ترین کاری که این روح شورشی و بی قانون انجام داد بازکردن راه بر روی دنیای نو بود. رفرماسیون غول جوان، یعنی آمریکا، را به دنیا آورد؛ برای انگلستان کسی چون کرامول و برای فرانسه یکی چون ریشلیو را به ارمغان آورد.(5) نیروی تخمیرگرش پروتستان های فرانسوی (Huguenots) را از فرانسه و پاکدینان (Puritans) را از انگلستان بیرون راند. اما این ساکنان اولیه ی نیمکره ی غربی، برای آن که به اذیت و آزار پیروان جنبش رفرماسیون بپردازند، باید به عنوان شهروندان درستکار و قانونمدار در فرانسه و انگلستان می ماندند. جامعه باید خود را از شر عناصر خطرناک [رفرماسیون] حفظ می کرد، اما اینها به جای آن که در میهن شان بمانند و در راه «اندیشه های پیشرفته شان» شهید شوند به آن سوی اقیانوس اطلس گریختند.
باری، دوست من، رفرماسیون که درست در همین جا شروع شد – یعنی در همان کشوری که چهار قرن بعد «آنارشیست های وحشی» از دل آن بیرون آمدند، همان آنارشیست هایی که «نمی توانند روح نهادهای آمریکا را درک کنند» و غیره،… – سدهای فئودالی را درهم شکست، سدهایی که مانع پیشرفت انسان بودند. این جنبش در جریان جنگی سی ساله – جنگی که قاره ی اروپا را به ویرانه ای بدل کرد – اعلام کرد که نباید آزادی اندیشه و عقیده و نیز پژوهش علمی را سرکوب کرد به این دلیل که با خرافات و دگم های مذهبی منافات دارد، خرافات و دگم هایی که عموماً مورد تأیید و تقدیس سنت اند. افراد «درستکار و قانونمدار» به گونه ای تعصب آمیز با طرفداران این تغییر ضروری مخالف بودند، و در نتیجه اقیانوسی از خون باید ریخته می شد. ویرانه های اینجا، که با گردش چشم می توانی آنها را ببینی، گواه این جنگ هولناک است، جنگی که هنوز پایان نیافته – جنگ رهایی و آزادی انسان، رهایی اقتصادی، سیاسی و مذهبی. هر کدام از این ویرانه ها مسافت نمای راه پیشرفت اجتماعی انسان است. در همین نزدیکی ها راه شوسه ی تاریخی وجود دارد که ارتش های پیروز ناپولئون، برخلاف مقاصد امپراتور بزرگ، بذر «آزادی، برابری، برادری» را تا شرق دور روی آن افشاندند، و در آنجا چشم انداز نوینی را در مقابل چشمان نیمه بینای میلیون ها انسان مظلوم و ستمکشِ تبارِ ما گشودند. آری، آن بذر حتا اکنون نیز میوه ی خوب می دهد. سیاهچال ها و چوبه های دار روسی و [تبعیدگاه های] سیبری گواه اند.
اکنون، دوست من، پیش از آن که این سیر و سیاحت تاریخی را به پایان برسانیم، بار دیگر به آینه ی هزار سال گذشته نگاه کن، دقیق ردپاهایی را دنبال کن که از آن نمازخانه به این قلعه می رسد، این قلعه را به وارتبورگ وصل می کند، از وارتبورگ به نبرد پایین این کوه و خرابه های ناشی از آن راه می برد، و سپس آنها را تا انگلستان، فرانسه، آمریکا و دوران کنونی دنبال کن و به من بگو آیا این آینه مسیر آینده را به تو نشان نمی دهد….؟ چرا، می دهد!
زادگاه (بربرگونه)ام را به تفصیل وصف کردم، اما در همان حال نگاهی اجمالی به تاریخ هزار سال اخیر نیز انداختم. وضعیت کنونیِ جامعه محصول مبارزه ی نوع انسان در این دوران و نیز دوره های پیش از آن است – آری، مبارزه! همان گونه که میرابو (6) گفت، «دنیا را نمی توان با افشاندن گل بر سر و روی آن تغییر داد»؛ و تاریخ نیز صحت این گفته را نشان می دهد. در هیچ زمانی حاکمان و غارتگران چنگال خود را از روی گلوی قربانیان شان برنداشته اند مگر آن که مجبور شده باشند – منطق و استدلال؟ نه … خون! انسان برای آزادی همیشه این بهای گران را پرداخته است.
سال های دوران کودکی ام خوش گذشت. بازی می کردم و درس می خواندم. اما کودکی من با کودکی فرزندان کارگر معمولیِ این «کشور پرشکوه و جلال، متمدن و – به گفته ی گرینل – با فرهنگ» فرق داشت. فرزندان این پرولتر جوانی نمی کنند؛ در بهار زندگی شان از گرمای جان بخش آفتاب، شکوفه کردن و گل دادن خبری نیست! اگر در زندگی آنها هدفِ قابل تشخیصی وجود داشته باشد، آن هدف کارکردن برای شادی و خوشحالی کسانی است که آنها را زیر پاهایشان له می کنند. در زادگاه من، کودکان از 6 سالگی تا 14 سالگی هر روز باید به مدرسه می رفتند؛ بنابراین، در آن «کشور بربرها» هر کودکی مجبور است 8 سال به مدرسه برود و، از همین رو، نمی تواند به خدمت پدر و مادرش یا کارخانه دار درآید و برای آنها «کار کند و مزد بگیرد». در حالی که در کشور متمدن [آمریکا] کودکانِ کارگران مزدی به طور متوسط بیش از دوسال به مدرسه نمی روند؛ آنها از مدرسه فقط این را یاد می گیرند که مثل یک ماشین زنده کار کنند.(7) نشاط و سرزندگی آنها را ، که برای رشد جسمی و فکری شان لازم است، به گونه ای سنجیده به کار می گیرند تا از معصومیت شان برای شهروندان محترم و طرفدار «نظم و قانون» طلا بسازند. آنها یا پیش از آن که به بلوغ برسند از مرض سل می میرند یا به الکل پناه می برند تا شاید بنیه ی از دست رفته شان را بازیابند. اگر شانس بیاورند و نمیرند، معمولاً از یکی از همان مؤسسات خیریه یا کانون های اصلاح و تربیت سر در می آورند، مؤسسات و کانون هایی که ما آنها را به دیوانه خانه، ندامتگاه یا گداخانه می شناسیم.
اما وای به حال آن نگون بختی که این نظم را محکوم کند! او «دشمن تمدن» است، و «جامعه باید خود را از شر این گونه جنایتکاران مصون نگه دارد». … اینان با مفیستوی مزین به ستاره (8)، یعنی بُنفیلد و گارد شریف «آزادی» اش، با منجی دولت، گرینلِ به هیئت راهزنانِ سیسیلی درآمده، با اعضای مزدورِ هیئت منصفه، و با خیل انبوهِ لاشخوران اجتماعی سرو کار خواهند داشت. اینها همه در صدور حکم تکفیر [این «جنایتکاران»] هماهنگ عمل می کنند. همه با هم یک صدا فریاد می زنند: «اعدام شان کنید!»
بدین سان، «جامعه» نجات می یابد، و «آزادی و نظم» – انجمن های پلیس – پیروز می شود! تکبیر!
نمی خواهم بگویم که اوضاع زندگی کارگران مزدیِ آلمان بهتر از آمریکاست، اما مردمِ هیچ جایی را به اندازه ی مردم این کشور محتاج ندیده ام. ضمن آن که در آلمان زنان و کودکان بیش از آمریکا مورد حمایت قرار دارند.
(من برای یک کار دولتی دربخش جنگل تحصیل کردم). در کودکی، معلم خصوصی داشتم، و بعد در کاسل به پلی تکنیک رفتم. هفده ساله بودم که پدرم ناگهان درگذشت، و خانواده ی بزرگ و معمولی ما را تنها گذاشت. من فرزند بزرگ خانواده بودم و چون احساس می کردم ادامه ی تحصیل ام عادلانه نیست – خرج آنها زیاد بود – تصمیم گرفتم به آمریکا بیایم، جایی که خویشاوندان پولدار بسیاری پیدا کردم. سال 1872 به نیویورک رفتم و به توصیه ی دوستانم به کارِ مبل پرداختم. چند سال بعد به شیکاگو آمدم و از آن پس ساکن اینجا شدم، اگرچه گاه برای مدتی از این شهر دور بوده ام. یک بار، برای یک سال در مزرعه ای کار کردم، با این هدف که در روستا زندگی کنم. اما وقتی دیدم وضع زندگی کشاورزان و اجاره دهندگان خرده پای زمین حتا از اوضاع زندگی کارگران مزدیِ شهرها هم بدتر است و آنها نیز به اندازه ی کارگران محتاج اند، منصرف شدم و به شهر بازگشتم. همچنین، به ایالت های جنوب آمریکا نیز سفر کردم تا این کشور و مردمان اش را بشناسم؛ و یک بار هم به گروهی سیاحتی پیوستم تا به شمال کانادا بروم، اما موفق نشدم.
زمانی که به این کشور رسیدم هیچ چیز از سوسیالیسم نمی دانستم، جز همان چیزهایی که در در روزنامه ها خوانده بودم، و با خواندن آنها به این نتیجه رسیده بودم که سوسیالیست ها مشتی آدم درب و داغان و نادان و تنبل اند که «می خواهند همه چیز را بین مردم تقسیم کنند». اما همین که کم کم افراد [سوسیالیستی] را دیدم که شرافتمندانه زندگی می کنند، تعجب کردم و آشنایی با اوضاع زندگی کارگران مزدیِ این دنیای جدید مرا تکان داد.
کارخانه، مقررات شرم آور، نظارت، سیستم خبرچینی، نوکرصفتی و فقدان شجاعت در میان کارگران و رفتار متکبرانه و خودسرانه ی کارفرما و عمله و اکره اش – اینها همه تأثیری بر من گذاشتند که من هیچ گاه نتوانستم خود را از دست آن خلاص کنم. در آغاز نمی توانستم بفهمم چرا کارگران، که مردان پیرِ بسیاری با پشت های خمیده در میان آنها بودند، تمام توهین های سرپرست یا کارفرما را با سکوت و بدون هیچ اعتراضی تحمل می کنند. در آن زمان به این واقعیت پی نبرده بودم که داشتنِ کار برای کارگران یک مزیت و موهبت است، و کسانی که کارخانه ها و ابزار کار را در اختیار دارند این قدرت را دارند که کارگران شاغل را از این موهبت محروم کنند. هنوز نفهمیده بودم که برای کارگری که کارش را از دست می دهد پیداکردن یک خریدار دیگر برای کارش چه قدر مشکل است. نمی دانستم که هزاران هزار انسان بیکار در بازار وجود دارند که همه حاضرند با هر شرایطی کار کنند و در واقع کار را گدایی کنند. اما خیلی زود با این واقعیت آشنا شدم، و دریافتم که چرا این انسان ها تا این حد به نوکری تن می دهند، و چرا امر و نهی حقارت بار و امیال بوالهوسانه ی کارفرمایان را تحمل می کنند. شخصاً مشکل چندانی برای «گذران زندگی» نداشتم. نسبت به همکارانم وضع بهتری داشتم. شاید اگر آن خودخواهی غیراخلاقی را، که وجه مشخصه ی یک کاسب موفق است، می داشتم، و اگر آرزوهای من همان آرزوهای همسترِ حریص می بود، می توانستم یک کاسب و پیشه ور محترم باشم. (همستر از خانواده ی موش های صحرایی است، و «فکر و ذکرش در زندگی» دزدیدن و انباشتن غذاست؛ در برخی از مخازنِ همسترها به اندازه ی یک انبار غله ی درست و حسابی ذخیره ی غذا وجود دارد؛ به نظر می رسد بزرگ ترین لذت همستر در زندگی تخصیص غذا به خود است، زیرا مقدار غذایی که می دزدد خیلی بیشتر از مقداری است که مصرف می کند. در واقع، او، مانند بیشتر شهروندان محترم ما، هرچه قدر بتواند می دزدد بی آن که به ظرفیت مصرف اش نگاه کند). فلسفه ی من همیشه این بوده که هدف زندگی فقط لذت بردن است و، به نظرم، اخلاق راستین کاربست عقلانیِ همین اصل است.
گفتم که زهد و تقوایی که کلیسا آموزش می دهد جنایتی در حق طبیعت است.
باری، برای من که می دیدم اکثریت عظیم مردم با همه ی خرحمالی و جان کندن شان بازهم هشت شان گرو نُه است، طبیعی بود که علت این امر را از خود بپرسم. (من تا آن زمان هیچ کتاب یا هیچ مقاله ی بیطرفانه ای درباره ی سوسیالیسم مدرن نخوانده بودم). آیا این انکارنفس، این به صلیب کشیدنِ خود، داوطلبانه است یا به انسان ها تحمیل می شود، و اگر تحمیل می شود چه کسی آن را تحمیل می کند؟
در همین وقت ها بود که هنگامی که در کتاب هایم دنبال مطلبی می گشتم، به گفته ای از ارسطو (9) برخوردم که توجه ام را جلب کرد: « در آینده، زمانی که هر ابزاری، به فرمان ما یا بر اساس تقدیری از پیش تعیین شده، کار را به طور خودکار انجام دهد، همان گونه که مجسمه های دِدالوس با حرکت شان انجام می دادند، یا سه پایه های هِفائیستوس (10) کار مقدس شان را خودانگیخته پیش می بردند، زمانی که دوک نخ ریسی خودش نخ بریسد، آن زمان است که انسان دیگر به ارباب و برده نیاز ندارد.»
آیا دورانی که این متفکر بزرگ آن را بشارت داده بود فرانرسیده بود؟ چرا، رسیده بود. ماشین همان کاری را می کند که ارسطو پیش بینی کرده بود. با این همه، می بینیم که بازهم ارباب و برده وجود دارند. این پرسش ذهنم را به خود مشغول کرد که آیا وجود اینها هنوز هم لازم است؟
آنتی پوراس، شاعر یونانی، که در زمان سیسرون زندگی می کرد، به شیوه ی مشابه ارسطو از اختراع آسیاب آبی همچون وسیله ای که زنان و مردان برده را رها می سازد استقبال کرده بود. کارل مارکس، پس از ذکر این نکته، می نویسد: «امان از دست این بی دینان کافرمسلک که چیزی از اقتصاد سیاسی و مسیحیت نمی دانستند! آنها نمی توانستند بفهمند که ماشین می تواند با چه ظرافتی برای طولانی کردن ساعات کار زحمتکشان و تشدید فشار بر بردگان به کار گرفته شود. آنها (همان کافران بی دین) بردگی یکی را به این دلیل که به دیگری فرصت رشد می دهد، توجیه می کردند. اما ویژگی های خاص مسیحیت را نداشتند که بتوانند با موعظه ی بردگی توده ها، مشتی نوکیسه ی بی تربیت و متفرعن را به «ریسندگان مشهور»، «کالباس سازان بزرگ» و «فروشندگان ذی نفوذِ واکس» تبدیل کنند.» (11)
فکر می کنم در سال 1875 بود – زمانی که «حزب کارگران ایلی نوی» سازمان یافت – که به دعوت یکی از دوستان در همایشی شرکت کردم که موضوع یکی از سخنرانی هایش سوسیالیسم بود. این سخنرانی، که مکانیکی جوان آن را ارائه داد، به لحاظ نظری نکته ی چندان مهمی نداشت. اما از نظر موضوع …. می توانم بگویم کلیدی به دست من داد که با آن می توانستم قفل بسیاری از پرسش ها را، که ذهنم را سال ها به خود مشغول کرده بودند، باز کنم.
هر مطلبی که درباره ی این موضوع به دستم می رسید می خواندم، صرف نظر از این که موضع اش درباره ی سوسیالیسم خصمانه بود یا دوستانه. در آغاز، رؤیایی فکر می کردم و شیفته ی سوسیالیسم بودم. همچون بسیاری از افراد شریفِ کنونی بر این باور بودم که فقط کافی است حقیقت را بیان کنیم و استدلال مان منطقی باشد تا تمام مردان و زنان شریف را جذب آرمان های انسانی کنیم. شیفتگی دوران جوانی باعث می شد که استفاده از تجربه ی پیشرفت تاریخی در این مورد خاص را از یاد ببرم. اما دریغا که خیلی زود به این درک رسیدم که عامه ی مردم آدم هایی ماشینی اند که قادر به اندیشیدن و استدلال نیستند. آنها روی هم رفته از خودشان آگاهی ندارند و صرفاً آلت دست رسم و سنت اند. «چرا که انسان موجودی پست و حقیر است؛ او خود را دست پرورده ی عادت و سنت می داند.» – گوته (12)
اما هیچ چیز نمی توانست مرا نومید کند. مطالعه ی آثار اقتصاددانان و دانشمندان علوم اجتماعی در فرانسه، آلمان و انگلستان به سرعت باعث شد که مسائل را از منظری متفاوت با دوران شیفتگیِ اولیه ام ببینم. آثاری چون تاریخ تمدنِ باکِل، کاپیتالِ کارل مارکس و جامعه ی باستانیِ مورگان (13) چه بسا بیشترین تأثیر را روی من نهادند – اکنون من خود به ناظر موشکاف پدیده های گوناگون جامعه تبدیل شده بودم. ده سال اخیرِ زندگی من برای آن نوع پژوهشی که من در جست و جویش بودم بسیار آموزنده بوده است. در این مدت، همه جا با حمایت آموزگاران مورد علاقه ام رو به رو می شدم.
فکر می کنم سال 1877 بود که برای نخستین بار عضو «حزب سوسیالیست کارگری» شدم. رویدادهای آن سال و زور فیزیکی یی که از همه جهت نثار بردگان مزدیِ نق نقو و خوش باور شد، ضرورت مقاومتی شبیه همان زور فیزیکی را به من نشان داد. اما این مقاومت به سازمان نیاز داشت. اندکی بعد به «سازمان آموزش و مقاومت» (Lehr und Wehr Verein) پیوستم، که سازمان مسلح کارگران بود که حدود 1500 عضو کارآزموده داشت. همین که نجیب زادگان ما دیدند که لات های بی سر و پا دارند برای دفاع از خود در مقابل حملات شرم آوری چون حملات سال 1877 مسلح می شوند، یکباره به کارگزاران قانونگذار خود در شهر اسپرینگ فیلد دستور دادند که حمل سلاح از سوی کارگران را ممنوع کنند. دستور اجرا شد.
کارگران وارد سیاست نیز می شوند، سیاست مستقل. من خود چند بار نامزد نمایندگی [مجلس] شدم، اما وقتی نجیب زادگان شریف و کاهنان سیاسی دیدند که کارگران می توانند عده ای از خودشان را به عنوان نماینده انتخاب کنند، توطئه ای را سازمان دادند تا با تقلب و روش های مشابه کارگران را از نمایندگی محروم کنند. چنین بود که کارگران با اعلام انزجار از این توطئه، صندوق رأی را ترک کردند.
با آن که من در سال های گذشته از فعالیت سیاسی دفاع کرده ام، هرگز حتا برای یک لحظه بر این باور نبوده ام که با این فعالیت می توان مصائب اجتماعی رااز میان برداشت، یا حتا اصلاحاتی به سود کارگران انجام داد – به نظرم، «فعالیت سیاسی» صرفاً وسیله ی خوبی برای تبلیغ است. از آنجا که بر این باور بوده و هستم که ارگانیسم جامعه و زیرساختِ تمام مؤسسات اجتماعی، سیاسی و اخلاقی سازمان اقتصادی است، پس با این اندیشه نمی توانم هیچ میانه ای داشته باشم که بنیان جامعه را می توان با جرح و تعدیل آن یا با ایجاد ساختاری مبتنی بر آن – ساختاری که با دست بردن به بنیان جامعه بی درنگ فروخواهد ریخت – تغییر داد.
به نظر من، رهایی اقتصادی را فقط با مبارزه ی اقتصادی، و نه با سیاست ورزی، می توان به دست آورد – اگر چه سیاست ورزی می تواند به سازمان یابیِ کارگران کمک کند، کمکی که برای رشد و تحول مسائل با هدف تمرکز بر مبارزه ی نهایی ضروری است. در واقع، روند پیشروی اوضاع کنونی چنین است.
بررسی مفصل تر این مسئله در نوشته ای که به زندگی نامه اختصاص دارد ما را از موضوع دور می کند. اما اگر خوانندگان شما بخواهند دیدگاه های من را درباره این مسئله بشنوند، با کمل میل مطلبی دراین باره برای شما می نویسم.
چنان که پیشتر گفتم، درزمان اقامتم در نیویورک (از 1872 تا 1879) مشغول کارِ مبل (رویه دوزی) بودم. با توجه به تمایل شدیدی که به زندگی مستقل داشتم، در سال 1876 شروع کردم به کارکردن برای خودم، و مغازه ی کوچکی باز کردم. در همان سال، مادر، سه برادر کوچک تر و خواهرم به نیویورک آمدند، و من از آن پس با آنها زندگی می کردم و چند سالی هم خرج آنها را دادم. در این سال ها، اتفاق خاصی برایم نیفتاد.
در بهار 1880، نشریه ی آربایتر تسایتونگ (Arbeiter Zeitung ، روزنامه ی کارگران)، ارگان کارگران آلمانی، در آستانه ی ورشکستگی بود. علت اش سوء مدیریت این نشریه بود. گردانندگان نشریه از من خواستند مدیریت آن را به عهده بگیرم، و کمی پس از آن نخست سرپرست و سپس سردبیر نشریه شدم. روزنامه از ورشکستگی نجات یافت، و اکنون پرتیراژترین روزنامه ی آلمانی زبان این شهر است. کارگران آلمانی به درستی به این نشریه افتخار می کنند. آنها نشریه را متعلق به خود می دانند، و هیچ یک از آنها هیچ نفع خصوصی در آن ندارد. من امیدوارم دوستان انگلیسی زبان این نشریه را سرمشق قرار دهند. بی تردید، اینجا اکنون به یک روزنامه کارگریِ انگلیسی زبان، که متعلق به خودِ کارگران و تحت مدیریت آنها باشد، نیاز دارد.
سیاستمداران کوشیدند با من دوست شوند تا حمایت آربایتر تسایتونگ را به دست آورند. و وقتی در این کار موفق نشدند، همان گونه که همیشه ناموفق بودند، از من متنفر شدند. بدترین چیزی که توانستند درباره ی من بگویند این بود که من آدم «خشک مغزی» هستم. مدافعان «دولت آزاد» («آزاد» ازنظر آنها!) چنان پست و حقیر شده اند که به زعم آنها کسی که خود را در بازار نفروشد لزوماً خشک مغز است.
یکی از اعضای هیئت منصفه ای که برای ما کیفرخواست صادر کرد و «بیانیه» ای منتشر نمود حاوی این معنا که ما مزدوریم و با فریب کارگران پول به جیب زده ایم، ای. اس. درایر(14)، بانکدار مشهور، بود. این آدم خزانه دار کمیته ی کارزار انتخاباتی حزب دموکرات در جریان انتخابات اخیر آمریکا بود، انتخاباتی که در جریان آن کمیته ی نامبرده می خواست 10000 دلار [رشوه] به من بدهد برای آن که هیچ مطلبی به ضرر کلیولند منتشر نکنم. درایر بدون شک در جریان این پیشنهاد بود، و حتماً می دانست که من کسی را که این پیشنهاد را داده بود (که از قضا دوست من بود) از دفترم «بیرون انداخته ام». همین آدم، یعنی درایر، سه سال پیش قطعه زمینی را به قیمت 32000 دلار به هیئت امنای یکی از مدارس شهر فروخته بود. این زمین در تقاطع خیابان های کاس و ایلی نوی قرار داشت. چیزی نمانده بود که شورای عمومی محل این معامله را تصویب کند که من باخبر شدم که همین زمین کمی پیشتر با قیمتِ – فکر می کنم – 16000 دلار به فروش گذاشته شده بود. من هر سر و صدایی که از دستم بر می آمد کردم تا مسئله را افشا کنم. تحقیقات نشان داد که «رشوه» گرفته شده است. «زد و بند» به هم خورد.
وقتی می بینم که این افراد برای من و رفقایم کیفرخواست صادر کرده و ما را به جرم قتل محکوم کرده اند، وقتی می بینم این افراد همان کسانی هستند که فریاد می زنند ما «برای جامعه خطرناک ایم»، یاد آن کلک قدیمیِ دزدان می افتم که خودشان داد می زدند: «دزد را بگیرید!» اما واقعیت تأسف آور این است که در این میان انسان های درستکار نیز به سادگی فریب این دزدان را می خورند.
از میان کسانی که من خشم شان را علیه خود برانگیخته ام باید به حکمرانان ما، یعنی پلیس درستکار شهر، اشاره کنم. من سال ها درباره ی اخاذی ها، وحشیگری ها و «بگیر و ببند» های پلیس روشنگری کرده ام. اگر اعمال و رفتار پلیس تحمل این روشنگری را نداشته است، تقصیر من نیست! بیش از یازده سال پیش، وقتی من باعث شدم که افسر پلیسِ ایستگاه خیابان شیکاگو به خاطر هتک حرمت وحشیانه ی یک دختر جوان در همان ایستگاه بازداشت شود – هتک حرمتی که چیزی نمانده بود به قتل آن دختر (مارتا سیدل) بینجامد – اراذل و اوباشِ ستاره دار شهر سوگند خوردند که انتقام سختی از من بگیرند. و اکنون می پندارند که [با محکوم کردن من] به هدف خود رسیده اند.
لازم نیست اضافه کنم که من در دورانی که آربایتر تسایتونگ را می گرداندم خود را برای تلکه کنندگان و باج بگیرانِ گردن کلفت به شخصیت نفرت انگیزی تبدیل کردم. نتیجه ای که از کارم می گیرم این است: افتخار می کنم که برای خود هم دوست پیدا کرده ام و هم دشمن ساخته ام.
من سال های طولانی عضو «سازمان اجتماعیِ آلمانی- آمریکایی ها»(Ameri-Kanische Turner Bund) بودم. دوسال پیش، به عنوان نماینده ی این سازمان پرنفوذ در مجمع سراسری آن انتخاب شدم، و توانستم اصلی سوسیالیستی را در منشور آن بگنجانم.
همچنین، حدود سه سال پیش، به عضویت سازمان «شوالیه های طبقه ی کارگر» درآمدم. اما مجمعی که من عضو آن شده بودم منحل شد، و من نیز از آن پس عضویت خود را تجدید نکردم، به این دلیل که من اصولاً به پنهانکاری یا اجرای مناسک در سازمان ها اعتقاد نداشته و ندارم.(15) اما هرگاه به همایش های «شوالیه ها» دعوت شده ام، دعوت را پذیرفته ام و اغلب در آنجا سخنرانی کرده ام.
به عنوان سخنران و مُبلغ در گردهمایی های کارگرانِ مزدی بسیار فعال بوده ام. نماینده ی کارگران در کنگره ی «سوسیالیست های انقلابی» بودم، که در سال 1881 در همین شیکاگو برگزار گردید. و نیز نماینده ی کارگران در کنگره ی «انجمن بین المللی کارگران» بودم، که در سال 1883 در پیتسبورگ برگزار شد.
در بیشتر شهرهای صنعتی آمریکا برای کارگران سخنرانی کرده ام. در جریان اعتصاب «هاکینگ وَلی» (16) به آنجا رفتم و در همایش اعتصابیون سخنرانی کردم، بی آن که به دار و دسته ی پینکرتُنی های درستکار، که تهدید کرده بودند مرا می کشند و با تفنگ های وینچستر به همایش آمده بودند، اهمیت بدهم.
رابطه ی من با گردهمایی میدان «هی مارکت» شیکاگو در روز چهارم مه 1886 چیزی نبود جز رابطه ی کسی که برای سخنرانی به مراسم دعوت شده بود. من دعوت شده بودم که برای حاضران به زبان آلمانی سخنرانی کنم، اما وقتی دیدم هیچ سخنران انگلیسی زبانی آنجا نیست انگلیسی صحبت کردم. این گردهمایی به دعوت نمایندگان چند اتحادیه ی کارگری برگزار شده بود. شرکت کنندگان، کارگرانی با عقاید و دیدگاه های گوناگون بودند؛ آنها آنارشیست نبودند، و محتوای صحبت ها نیز آنارشیستی نبود. موضوع بحث حول مسئله ی هشت کار بود. هیچ کس حتا اشاره ای هم به آنارشیسم نکرد. اما بُنفیلد آنارشیسم را بهانه کرد. این فرومایه ی پلید، برای آن که یورش پلیس به این گردهمایی را توجیه را کند گفت: «آنها آنارشیست بودند، آنارشیست! چه وحشتناک!» توده ی ابله نیز گمان بُرد که «آنارشیست» حتماً باید چیز بسیار بدی باشد، و به این ترتیب به گروه دشمنان و غارتگران خود پیوست و همصدا با آنان فریاد زد: «به صلیب شان بکشید! به صلیب شان بکشید!»
«چه آسان است
مات و مبهوت کردن یا مرعوب ساختن
توده ی عوامی که به شکل گله ی بردگان در می آیند.»
تمام مطالب مربوط به این موضوع را می توان در متن دفاعیه ی من خطاب به قاضی گَریِ جلاد و دستیاران ارزشمندش، پیدا کرد.(17)
زنده باد انسانیت و روشنایی!
ارادتمند،
آوگوست اِشپیس

پی نوشت ها
1-جنگ سی ساله در سال 1618 با شورش نجیب زادگان بوهمیایی و در واکنش به این امر آغاز شد که مجلس بوهمیا اجباراً پذیرفت که فردیناند اشتیریا، دوک کاتولیک، پادشاه آینده ی بوهمیا باشد. با گسترش جنگ، تقریباً تمام دولت های اروپا درگیر آن شدند. جنگ سی ساله در سال 1648 با صلح وستفالی پایان یافت، که خود نشانگر پایان امپراتوری مقدس روم در آلمان به عنوان یک قدرت سیاسی بود. آلمان در جریان این جنگ و طاعون همراه با آن به ویرانه ای بدل شد. تخمین زده می شود که در این جنگ دو سوم جمعیت آلمان از بین رفت.
2- «پینکرتُنی ها» سازمانی بود که اَلن پینکرتُن آن را بنیان گذاشت، که فعالیت اش بر ضد اتحادیه های کارگری و طبقه ی کارگر از او شخصیت بدنامی ساخته بود. در بسیاری از اعتصاب های این دوره، کارگران باید با «اعتصاب شکنانِ پینکرتُنی» مقابله می کردند.
3- مارتین لوتر (1483 – 1546) رهبر جنبش رفرماسیونِ آلمان بود که، پس از آن که در 8 مه 1521 به اتهام بدعت در دین محکوم شد، حدود یک سال با قیافه ی مبدل در وارتبورگ زندگی کرد. در همان زمانِ اقامت در وارتبورگ بود که لوتر عهد جدید را از یونانی به آلمانی ترجمه کرد.
4- توماس مونتسر (1490 – 1525) کشیشی بود که در جنبش رفرماسیون رهبر انقلابی و مذهبیِ توده های مردم شد. او هوادار رفرماسیون بود، اما تحت تأثیر اندیشه های هوزیت و تابوریت، خواهان حمله ی اساسی تر به مسیحیت سنتی و نیز طرفدار انقلاب مردمی علیه طبقه ی حاکم فئودال شد. او رهبر جنگ دهقانی سال های 1524 – 1525 بود و کوشید خیزش دهقانان را به جنبش های انقلابیِ کارگران و معدنچیانِ شهرها پیوند زند. مونتسر لوتر را به دلیل روابط اش با شاهزادگان و زمینداران انجیل پرست محکوم کرد، و خود نیز به دلیل برنامه ی رادیکال اش متقابلاً از سوی لوتر محکوم شد. او پس از شکست نیروهایش در نبرد فرانکین هاوزن کشته شد، اما اندیشه هایش جنبش های اجتماعی و رادیکال آلمان را تحت تأثیر قرار داد.
در جریان جنگ دهقانی بود که لوتر با شاهزادگان آلمانی همسو شد و به اربابان توصیه کرد که شورش دهقانان را به خون بکشند.
5- اولیور کرامول (1599- 1658) از سال 1653 تا 1658 لُردِ حافظ کشورهای مشترک المنافعِ انگلستان، اسکاتلند و ایرلند بود. او از رهبران انقلاب پاکدینان بر ضد چارلز اول، پادشاه انگلستان، بود.
ریشیلیو (1749- 1791) کاردینال و دولتمرد نامدار فرانسوی بود که در صدد برآمد لویی سیزدهم، پادشاه فرانسه، را به خداوندگار و حاکم واقعی تمام اروپا تبدیل کند.
6- میرابو (1749 – 1791) رهبر مجمع ملی فرانسه (1789- 1791) [در سال های نخست انقلاب کبیر فرانسه] بود. برخی او را نویسنده ی «اعلامیه ی حقوق بشر» می دانند. او مدافع آزادی کامل مذهبی و فکری بود.
7- فقط نُه ایالت بودند که برای کار کودکان محدودیت سنی قائل می شدند. در این ایالت ها، کار کودکانِ کمتر از 10 تا 13 سال (بسته به هر ایالت) ممنوع بود. در اینها و دست کم یازده ایالت دیگر، محدودیت سنیِ کار کودکان بر حضور آنها در مدرسه یا توانایی شان در خواندن یا نوشتن استوار بود. اما راه های فرار از این محدودیت زیاد بود و مجازات تخطی از آن چنان سبک بود که قانون نمی توانست مانع استخدام کودکان در صنایع شود.
8- بُنفیلد فرمانده ی پلیسی بود که دستور حمله به تجمع کارگران شیکاگو در بعد از ظهر روز چهارم مه 1886 را صادر کرد. به نظر می رسد که اِشپیس دراینجا از یک سو بُنفیلد را شیطان می نامد (مفیستوفلس، شخصیت نمایشنامه ی فاوستِ گوته همان شیطان است) و، از سوی دیگر، با ربط درجه ی این فرمانده ی پلیس به ستاره های پرچم آمریکا به سرمایه داری این کشور و پلیس آن زخم زبان می زند.(پی نوشت مترجم)
9- ارسطو (384- 322 پیش از میلاد) آموزگار و فیلسوف بزرگ یونانی، که روان شناس، منطق دان، متفکر سیاسی و پدر نقد ادبی نیز بود.
10 – دِدالوس و هفائیستوس از شخصیت های اسطوره ای یونان باستان اند. اولی مجسمه سازی بوده که مجسمه هایش همچون انسان های زنده حرکت می کرده اند و از این رو آنها را به زنجیر می بسته اند تا فرار نکنند، و دومی خدای آتش نشانی بوده که ماده مذاب آتش فشان ها را به وسایل مورد نیاز خدایان دیگر تبدیل می کرده است.(پی نوشت مترجم)
11- گفته ای که از مارکس نقل شده از کتاب کاپیتال: نقد اقتصاد سیاسی (جلد اول، نیویورک، 1967، ص408) است.
نام شاعر یونانی که در زمان سیسرون می زیست، آنتی پاتروس بود.
12- یوهان ولفگانگ گوته (1749 – 1805) بزرگ ترین شخصیت خلاق آلمان بود. شاهکار او نمایش نامه ی فاوست است که آن را یک سال پیش از مرگ اش تمام کرد.
13- هنری تامس باکِل (1821- 1862) تاریخ دان انگلیسی و نویسنده ی تاریخ تمدن در انگلستان (در دو جلد) بود که در سال های 1857-1861 منتشر شد. این کتاب به تمام زبان های اروپایی ترجمه شد، و یکی از مهم ترین آثار در زمینه ی تاریخ علوم اجتماعی به شمار می رود.
لوئیس هنری مورگان (1818 – 1881) قوم شناس آمریکایی بود که شاهکارش به نام جامعه ی باستانی یا پژوهش هایی در زمینه ی پیشرفت انسان را در سال 1877 منتشر کرد.
نخستین ویرایش کاپیتالِ کارل مارکس (1818 – 1883) در سال 1867 در آلمان منتشر شد.
14- ای.اس. درایر بانکداری بود که ریاست هیئت منصفه ای را بر عهده داشت که برای آنارشیست ها کیفرخواست صادر کرد. او بعدها به جنبشی پیوست که هدف اش متقاعدکردن آلتگلد، فرماندار ایلی نوی، برای بخشیدن کارگران زندانی یعنی نیبه، فیلدن و شواب بود. به نظر درایر، نیبه کاملاً بی گناه بود و فیلدن و شواب نیز با آن که مجرم بودند، اما محکومیت شان را در حد همان جرم شان کشیده بودند و باید آزاد می شدند.
15- سازمان «شوالیه های طبقه ی کارگر» در آغازِ تأسیس خود را متعهد به پنهانکاری می دانست و از اعضایش می خواست هرگز نام این سازمان و اعضای آن را آشکار نکنند. در سال 1881، «شوالیه ها» نام سازمان خود را علنی کردند. با این همه، اعضای آن هنوز هم نمی توانستند «بدون اجازه ی اعضا … نام آنها را برای کارفرمایان یا اشخاص دیگر» آشکار کنند.
16- در سال 1884، معدنچیان «هاکینگ وَلی» در ایلی نوی از پذیرش کاهش دستمزدی که «شرکت ذغال سنگ و آهنِ کلمبوس و هاکینگ وَلی» مطرح کرده بود، سر باز زدند. هنگامی که معدنچیان تصمیم گرفتند اعتصاب کنند، شرکت تمام کارگران اعتصابی را اخراج کرد. در این اعتصاب، که از ژوئیه ی 1884 تا مارس 1885 طول کشید، 4000 معدنچی شرکت داشتند. اما این اعتصاب مصائب بسیاری را برای اعتصابیون و خانواده هایشان در پی داشت. در پایان نیز، معدنچیان مجبور شدند شرایط کارفرما را بپذیرند.
17- اشپیس نخستین فرد از محکومان بود که در دادگاه از خود دفاع کرد. او بر بی گناهی خود تأکید کرد و گفت دادگاه او را نه به دلیل قتل [یک پلیس] بلکه به دلیل اعتقادش به آنارشیسم محاکمه می کند. او انکار نکرد که او و رفقایش از کاربرد دینامیت دفاع کرده اند، و این دفاع را با این واقعیت توضیح داد که طبقه ی حاکم برای جلوگیری از هرگونه اصلاحات و پیشرفت به خشونت متوسل می شود. اما او منکر آن شد که وی و رفقایش تبانی کرده و برای نابودی خشونت آمیز نظم اجتماعیِ موجود در یک روز معین برنامه ریزی کرده اند. اشپیس دفاعیه ی طولانی اش را در دادگاه با این گفته به پایان رساند که او و رفقایش حاضرند راه سقراط، مسیح، جوردانو برونو، هُس و گالیله را ادامه دهند.

در سایه – روشن شب های پاریس

18 آوریل

نویسنده: حبیب ساعی دوشنبه ، ۳۰ فروردين ۱۳۹۵؛ ۱۸ آوریل ۲۰۱۶
http://www.peykarandeesh.org/movements/1038-2016-04-18-02-25-31.html

بر اساس تجربیات دو هفتۀ اول جنبش «شبِ ایستاده» در پاریس
۴۵ مارس ۲۰۱۶

روز ۴۵ مارس هستیم. بازهم حداقل هزار نفری هستند که در مجمع عمومی این دومین شنبه جنبش شرکت خواهند کرد. ساعت حدود هفت شب است و زیر باران منتظریم که یک ساعت دیگر مجمع عمومی برگزار شود، در این فاصله گُله گُله گروه‌های چند ده نفره دور هم بحث می‌کنند. اینها یا کمیسیون‌های شکل گرفته هستند یا در حال شکلگیری. در بخش مرکزی تعداد بیشتری جمعند و میکروفون و دستگاه صوتی وجود دارد.
صد نفری برای صحبت وقت می‌گیرند، با حوصله به کسی که بحث را می‌چرخاند گوش می‌دهند. هرکس دو دقیقه وقت دارد صحبت کند. معمولا ابتدا یک زن سپس یک مرد.

گویا بعد از ظهر، پلیس یکبار به شدت حمله کرده و گاز اشک‌آور زده است. در چهار طرف میدان خودروهای پلیس مستقرند و همینطور در ورودی مترو پلیس ازدحام کرده است. امشب فشار پلیس دو چندان است زیرا رییس جمهور، فرانسوا اولاند ، ساعت ۹ شب مصاحبه تلویزیونی دارد.
در این گروه صد نفره سخنگویی‌ها ادامه دارد. زمانی که تعداد گویندگان مرد زیاد می‌شود، برای چند دور، اولویت به زنان داده می‌شود و در واقع گرداننده زنان حاضر در جمعیت را تشویق به صحبت می‌کند. زنان از شرایط خاص‌شان یا از مبارزه عام حرف می‌زنند. کمیسیون زنان هم درست شده است و با چند ماده ساده کار خود را شروع کرد که یکی از اولین آنها رعایت حق تساوی١در سخن گفتن زن‌ها و مردها بود. این ماده کاملا جدی‌ گرفته شده و اجرا می‌شود. زنی به لحن گرداننده انتقاد دارد که با مرد بی‌مَسکنی که همیشه در میدان است و همین چند دقیقه قبل صحبت کرد، به نحو مناسبی برخورد نکرده. مرد بدون رعایت نوبت میکروفن را گرفته بود و با صدایی خسته گله کرده است. او گفته که «شما آمده‌اید اینجا را بدون رعایت وضع بی‌ثبات ما بهم زده‌اید. اینجا سه بار در هفته سه‌شنبه و پنجشنبه و شنبه مؤسسه خیریۀ «رستوران‌های قلب» آن گوشه غذا پخش می‌کنند، شما این کار را مختل کرده‌اید. شما مبارزه می‌کنید برای تغییر جهان، ما باید هر روز برای بقائمان، برای زندگی مبارزه کنیم. ما به این غذا نیاز داریم…» همه برایش کف زدند و قرار شد مِن بعد آن منطقه را آزاد بگذارند.
پسری در وقت خود، میکروفون به دست می‌گیرد و بیست ثانیه فقط فریاد می‌زند. یک جیغ بلند. بعد می‌گوید که پلیس آن طرف میدان مرد بی‌خانمانی را کتک زده و او برای کمک رفته و خودش هم کتک خورده. او خشونت برخی از رفقا را انگیزه این برخورد پلیس می‌داند. معتقد است که «هسته‌ای » در جنبش یک خط خشونت را تعقیب می‌کند. او اضافه می‌کند که «ما انسان هستیم و با پلیس‌ها هم ارزش‌های یکسانی داریم» اما چند نفر به علامت مخالفت رادیکال، دست‌هایشان را به شکل ضربدر بالا می‌برند… و بحث بالا می‌گیرد. بحث خشونت از مضامین اساسی و مکرری است که تقریباً هر روز مورد بحث است که بسته به موضوع و مورد خاص و توان سخنگویان در نوسان است.
در وسط این بحث رشته سخن به یکی از افراد «کمیسیون اقدامات»٢ داده می شود. او می‌گوید که تصمیم بر آن است که عدۀ زیادی به میدان تروکادرو٣ که محل سخنرانی امشب اولاند است بروند و در آنجا تظاهرات کنند. بلافاصله صف سی-چهل نفری از این تجمع به سوی مترو روان می‌شود. تصمیمات کمیسیون اقدامات هیچ وقت پس از اعلام علنی به گفتگو نمی‌کشد؛ اعلام می‌کنند و دست بکار می‌شوند. هر کس مایل بود، همراه می‌شود.
بلافاصله پلیس درون مترو ازدحام می‌کند و داد و فریاد بالا می‌گیرد. پس از کمتر از ده دقیقه کش و قوس، مترو اعلام می‌کند که ایستگاه رپوبلیک بسته است… ولی بعید است که اینکار کمیته ضربت را از انجام کارش منصرف سازد.٤
«شبِ ایستاده» عنوانی است که این جنبش به خود داده است. این جنبش دیروز تاریخ خود را ۴۴ مارس اعلام کرد. مبدأ تاریخ شب اول تظاهرات یعنی ۳۱ مارس گرفته شده است، درست بعد از اینکه عده‌ای پس از نمایش یک فیلم با مضمونی اعتراضی، تصمیم می‌گیرند به خانه نروند و مبارزه را ادامه دهند. با این برنامه به میدان جمهوری می‌روند و همانجا به بحث می‌نشینند. این روایت در مورد خودجوش بودن این جنبش شایع شده است. اما مثل آغاز هر جنبش موفقی می‌دانیم که خودپویی از شرایط عمومی یک جنبش زاده می‌شود، زمانی‌که ناگهان اراده‌های منفرد بر در شرایطی مهیا و آماده، که خود چندین مؤلفه دارد و یک جو خاص را می‌سازد، همگرا می‌شوند، گویا چیزی «می‌گیرد»، باهم جفت و جور می‌شود. هم آن تلاش‌های منفرد لازمند و هم بستر آماده و آبستن حادثه. ولی آنچه خودجوشی واقعی این جنبش را نشان می‌دهد سرریز کردن آن از کاسۀ امیال و احیاناً برنامه‌های مبتکرین اولیۀ آن است.
آنچه جرقۀ اول این جنبش بود ظاهراً نمایش دو فیلم مبارزاتی٥ در محل بورس کار در ۳۱ مارس است. به خصوص فیلم : «مرسی کارفرما» که کارگردان آن جوان مترقی‌ای است به نام فرانسوا روفن ٦ از همکاران دانیل مرمه٧، مسئول برنامه رادیویی «برو آنجا ببین هستم یا نه٨» که تعبیری فرانسوی است معادل فرستادن کسی دنبال نخود سیاه. پخش برنامه مرمه بعد از بیست و پنج سال از کانال عمومی رادیو داخلی فرانسه٩، از سال گذشته بنابر تصمیم ریاست جدید رادیو، منتصب دولت فرانسوا اولاند، قطع شد. روفن خودش هم نشریه‌ای دارد مبارزاتی و پر از طنز اجتماعی بنام فکیر١٠. موضوع فیلم مبارزه یک زوج پیر است که در یکی از کارخانه‌های صنایع لوکس مهم فرانسه متعلق به میلیاردری سرشناسی بنام برنار آرنو١١ کار می‌کردند. بعد از بسته شدن کارخانه آنها از کار بیکار می‌شوند. روفن آن دو را متقاعد می‌کند که به شرکت بگویند باید به ما غرامت کلانی بدهید و گرنه با روزنامه‌های مترقی و مستقل تماس می‌گیریم و رفتار شما را افشا می کنیم. بر این اساس مذاکره‌ای بین این زوج و فرستاده شرکت شروع می‌شود که در منزل زوج می‌گذرد. تمام مذاکرات مخفیانه از جانب روفن ضبط می‌شود و در فیلم آمده است. هم جالب است و هم پر از طنز. دست آخر زوج برنده می‌شود و چهل هزار یورو غرامت می‌گیرد و شوهر در یکی از فروشگاههای گروه استخدام می شود. خلاصه فیلم افشاگری روش‌های این گروه بزرگ از صنایع لوکس١٢ است. بیرون سالن بینندگان که بعد از دیدن فیلم حسابی به هیجان آمده بودند، تصمیم گرفتند تا میدان رپوبلیک تظاهرات کنند. بعد هم گفتند که همین جا بمانیم و ماندند و به این ترتیب این جنبش جدید میادین آغاز شد.
حالت ظاهری جنبش مثل همه حرکت‌های اصیل کاملا خودپوست و خودبه‌خودی. هرچند کسی که در جریان باشد می‌داند که چقدر خوب سازماندهی و فکرشده و کسانی در آغاز ماجرا بودند، به طرز ظریفی سعی می‌کنند حرفشان را به کرسی بنشانند. مدتی است که در جنبش‌های اخیر شاهد این نوع تشکل دادن بدون آنکه شکل آن عیان باشد، هستیم. اما این تلاش یا ابتکار اشخاص مانع از واقعیت خودپو بودن جنبش نیست و خود بانیان هم اعتراف دارند که جنبش آنها را پشت سر گذاشته است. چند عامل واقعی هم این امر را نشان می‌دهد: فیلم مرسی کارفرما از اوایل فوریه در بسیاری از نقاط پخش شده است و هر بار روفن و رفقایش تلاش کردند که عموم را تهییج کنند. همینطور فیلم «همچون شیرها» که مدت‌هاست در کمیته‌های کارخانجات و اماکن مبارزاتی سندیکاها و توده‌ای نشان داده می شود. اما ابتکار و تلاش‌ ایشان «نمی‌گرفت».
بعد از اعلام تظاهرات در میدان، یکی از انجمن‌های دست در کار١٣ روز اول آوریل برای مدت سه روز از ادارۀ پلیس مرکزی تقاضای مجوز کرد، و در عمل این تقاضا چندین بار تمدید می شود.
هدف سیاسی اساسی که در ابتدا تعقیب می‌شد در ارتباط با لغو قانون اخیر کار بود، که با خواسته‌های دیگری که در جامعه مطرح بود عجین می‌شد، اما به نظر می‌رسد که این وجه مطالباتی در جریان جنبش کم و بیش پشت سرگذاشته شده.
پس مجموعاً شاید بتوان گفت که علیرغم آنکه عنصر فعال در ابتدای امر بسیار هوشیارانه و به شیوه‌ای ظریف در به راه انداختن حرکت نقش داشته، اما به خصوص همگرایی چندین مبارزۀ توأمان اجتماعی-سیاسی و وضعیت بسیار دشوار اجتماعی امکان داده تا این شرایط انفجاری، که البته هنوز با سراسری شدن بسیار فاصله دارد، پیش بیاید. هیچ خط سیاسی یا برنامه یا مطالبه‌ای هم رسماً اعلام نشده و این خود به ویژگی جنبش مربوط است. زمینه‌های اجتماعی و مبارزاتی این جنبش کمابیش روشن است؛از مخالفت وسیع و درازمدت زادیست١٤ها با پروژه فرودگاه شهر نانت گرفته تا موج همبستگی با پناهجویان و همینطور جنبش دانشجویی اخیر یا اعتراضات به وضعیت اضطراری که دولت به اصطلاح سیوسیالیست به بهانه مبارزه با تروریسم به جامعه تحمیل کرده است، و یا همینطور مبارزۀ شدید در مقابل برقراری مجازات لغو ملیّت – که دولت وادار شد آن را پس بگیرد- و دست آخر این اصلاح قانون کار که هدیه‌ای‌ بی‌نظیر از جانب دولت به کارفرماست در جهت نابود کردن دستاوردهای جنبش کارگری. به اینهمه باید همه اعتراضات و نارضایتی‌های صنفی را هم افزود که نتیجۀ سیاست ریاضت‌کشی اقتصادی است و بر محور کمک به کارفرمایان همۀ اقشار دیگر جامعه را در تنگنا قرار می‌دهد.
باری، پس از اولین شب گردهمایی، تاریخ ۳۱ مارس با ارجاع به انقلاب فرانسه که خود را مبدأ قرار داده بود، به عنوان نقطه آغازین تاریخی نوین محسوب گشت و دو هفته بعد امروز ۴۶ مارس هستیم.
پرنسیپ اولیه و اساسی جنبش آزادسازی کلام است. هر کس حق دارد و حتی از او دعوت می شود که رشته کلام را به دست گیرد و هرچه می‌خواهد بگوید. واقعاً جالب است که پس از دو هفته، هر روز تعداد بیشتری از همه دست می‌آیند١٥ تا حرفی را که سال‌ها فروبلعیده و در گلو خفه کرده‌اند با دیگران در میان بگذارند.
اگر حرفی با مضمون ارائه گردد، تلاش می‌شود به درجه بالاتری از تدقیق برسد، کسی که آن را بیان کرده شخصاً یا با کمک کسی که «تسیهیل‌کننده١٦» نامیده می‌شود، آن را بهتر فرموله و بیان کند و احیاناً برای ایجاد یک کمیسیون به مجمع عمومی پیشنهاد می‌شود. بدین ترتیب چندین و چند کمیسیون تشکیل شده با مضامین بسیار جالب. در اینجا از چند کمیسیون یاد می‌کنیم:
– کمیسیون استقبال و آسودگی١٧: که به استقبال از افراد، اطلاع‌رسانی، هماهنگی و گرداندن بحث … می‌پردازد. افراد فعال در این کمیسیون، میانجی یا تسهیل‌کننده هستند تا همه چیز در نهایت آرامش برگزار شود و مسئولیت ادارۀ مجامع عمومی با آنهاست. از وظایف میانجی از جمله آن است که اگر کسی که برای صحبت در ملاء عام و در مقابل یک جمعیت مشکل دارد، او را یاری داده یا حتی به جای او حرفش را مطرح سازد.
– کمیسیون پزشکی و درمانی: که از هفتۀ دوم بهداشت و بیمارستان بر آن مزید شد.
– کمیسیون آشپزخانه: که هر روز هزاران ساندویچ و قهوه و چای و آبمیوه … پخش می‌کند. و اگر پلیس بگذارد غذا هم می‌پزند –انواع سوپ، عدسی و یا مافه١٨. اساساً رایگان است یا آن طور که می‌گویند «قیمتش آزاد» است، به این معنی که هر کس داشت هر چقدر که خواست پول می‌دهد یا کمک غیرنقدی می‌کند. هر روز روی یک لیست اجناس مورد نیاز را می‌نویسند تا هرکس می‌تواند با خود بیاورد.
– کمیسیون مشورت حقوقی و قضایی: که تا به حال عمدتاً توصیه‌های قانونی کرده است (مثلاً در صورت دستگیر شدن چه رفتاری باید داشت، وکیل تسخیری را نپذیرفت و از این دست سفارشات). این کمیسیون پیشنهاد داده که به جای وکیل تسخیری، با یکی از وکلای کمیسیمون تماس گرفته شود، و شماره تماس‌هایی بین جمع پخش شده است. این کمیسیون تا اکنون عمدتاً به کار دستگیرشدگان رسیدگی کرده است و معمولا گزارش فعالیتش را به مجمع عمومی می‌دهد.
– کمیسیون همگرایی مبارزات و همبستگی با دیگر مبارزات.
– کمیسیون دموکراسی و تصمیم‌گیری: که بحث‌های دموکراسی، رأی‌گیری، قرعه‌کشی … یعنی مباحث تئوریک مربوطه را باز می‌کند.
– کمیسیون مقاومت زنان
– کمیسیون اعتصاب عمومی
– کمیسیون مؤسسان: که تلاش دارد لزوم یک قانون اساسی جدید را مستدل کرده و به نگارش آن بپردازد.
– کمیسیون سیاست خارجی
– کمیسیون آفریقا
– کمیسیون ارتباطا‌ت خارجی: که تلاش دارد زمینۀ اشاعۀ این نوع شب‌های ایستاده را در شهرهای دیگر ایجاد کند. تاکنون بسیاری از شهرها و حومه‌ها و حتی شهرهای خارج از فرانسه دست بکار شده‌اند.
– کمیسیون حقوق بشر: که بعد از بحث نام آن به «کمیسیون حقوق انسان» تغییر پیدا کرد، و باز هم در جریان بحث است و ممکن است به کمیسیون زندگان تبدیل شود.
– کمیسیون کتابخانه ایستاده١٩: که در آنجا کتاب‌ها پهن هستند، هرکس خواست کتابی برمی‌دارد، اگر خودش کتابی داشت می‌آورد. این کمیسیون با کمیسیون «دانش در اشتراک»٢٠ همراه شده و سایت انترنتی خود را درست کرده‌اند.
– کمیسیون هنری و فرهنگی
– کمیسیون نقاشی و طراحی ایستاده
– کمیسیون تربیت وآموزش مردمی
– کمیسیون آب و هوا و محیط زیست
– باغ ایستاده٢١ که شنبه ۹ آوریل راه افتاد و بسیار زیبا و ابتکاری بود: عده‌ای سنگفرش‌های یک تکه از میدان را، حدود ۳ متر مربع به طور مرتب و تمیزی برداشتند، زمین را شخم زدند و گل و گیاه کاشتند. بعد در دو طرف این مربع یک حصار کوچک یک متری برپا کردند و بر آن پیچک گذاشتند همراه با گلدان‌های کوچک که از بطری آب یک لیتری پلاستیکی درست شده که از طول بریده شده. مثل یک کشتی کوچک پلاستیکی که با خاک پر می‌کنند و گل و گیاه در آن می‌کارند. بچه‌ها به خصوص با شور و اشتیاق در این فعالیت شرکت کردند. بچه‌های کوچک گله به گله این گلدان‌های لاستیکی را تزیین کرده و به حصار چوبی می‌آویختند و از این بازی کیف می‌کردند، و دوشنبه که پلیس میدان را برچیده و «تمیز» کرده بود، همه سراغ باغ ایستاده را می‌گرفتند.
و از همه مهمتر
– کمیسیون اقدامات است: که بهتر است آن را گروه ضربت بنامیم، چون عضویت در آن بسیار سخت است و اعضای آن نیمه مخفی هستند. آنها آکسیون‌هایی ترتیب می‌دهند که لحظۀ آخر عمل می‌شود. مثلا شنبه شب بعد از اتمام مجمع عمومی، حدود نیمه شب، ناگهان دویست-سیصد نفر به حالت تظاهرات با سر دادن شعار «پاریس برخیز، قیام کن»… به راه افتادند و در اواسط راه معلوم شد که مقصد آپارتمان خصوصی نخست وزیر است. همین که پلیس قصد تظاهرات‌کنندگان را فهمید، دو سه کوچه مانده به مقصد، راه را سد کرد و بیست سی نفر صف اول را هم محاصره کرد. دیگران برای رها شدن رفقایشان شعار می‌دادند. بعد از حدود یکساعت تظاهرات و پرتاب گاز اشک‌آور از سمت پلیس، پلیس جلوی کوچه نخست وزیر را کاملا مسدود کرد و نهایتا صف تظاهرات به سمت میدان رپوبلیک برگشت. در راه بازگشت ویترین و در و پنجرۀ بسیاری از بانک‌ها و شرکت‌های بیمه شکسته شد؛ خود اینکار فردای آن روز در مجمع عمومی باعث درگرفتن بحث‌های خیلی جالبی شد روی مسألۀ خشونت، ضرورت انجام یا ضرورت اجتناب از آن، الزامی بودن یا نبودن آن، …. دست آخر نظری که نسبتاً جا افتاد این بود که شکستن بانک‌ها و شرکت‌های بیمه قابل‌پذیرش و حتی مقبول است در حالی‌که اموال عمومی مثل سرپناه ایستگاه اتوبوس و… را نباید شکست… .
برگردیم به تظاهرات و کمیته ضربت؛ بعدا معلوم شد که پلیس در تظاهرات عمومی روز شنبه بعد از ظهر که به دعوت سازمان‌ها و سندیکاها علیه قانون کار برگزار می‌شد و در میدان ناسیون به زد و خورد کشیده بود، ۹ نفر را دستگیر و دادگاهی کرده. ۸ نفر آنها فردای آن روز آزادشده بودند. رفیقی به اسم باتیست هنوز زندانی بود که کمیسیون قضایی پرونده‌اش را پیگیری کرده بود. کمیته ضربت یک تظاهرات موضعی جلوی پلیس منطقه راه انداخت… بالاخره قرار بود پنجشنبه باتیست آزاد شود و قرار شد یک گروه برای استقبال از او به کمیساریا بروند.
کمیسیون ضربت در هفته گذشته چند شب پیاپی در خیابان‌های اطراف میدان تظاهرات‌های موضعی ترتیب داد با شعار مرکزی: «برخیز! برخیز! ، پاریس برخیز، قیام کن!»٢٢ یا در مواقعی به درخواست کمیسیون‌های دیگر بسیج می‌شد مثلاً به درخواست کمیسیون حقوقی برای تظاهرات جلوی کمیساریای منطقه یازدهم، یا به مناسبت آزادشدن باتیست. در مواقعی کمیسیون همگرایی مبارزات از کمیسیون اقدامات درخواست می‌کند که به عنوان نیروی پشتیبان مبارزاتِ در جریان در محل مبارزه تجمع کند. مثلا دو روز پیش برای حل کردن مشکلات مسکن در یک حومه همراه با جریان دال یعنی «حق مسکن»، به سراغ مدیریت نیمه دولتی ساختمان مربوطه رفته‌اند و از قول مسئول این انجمن، حضور چهل نفره آنان یک مسأله بغرنج را حل کرده است. یا شرکت کمیسیون در دفاع از مبارزات کارگران راه آهن ایستگاه اوسترلیتز و یا کمک آنها به دانشجویان دانشگاه پاریس ۸ برای بلوکه کردن دانشگاه.
و در کنار این کمسیون‌ها هر روز کمیسیون‌های جدیدی ایجاد می‌شوند. بعد از هفته اول یک بین‌کمیسیون٢٣ درست شد تا به کار کمیسیون‌ها نظم بدهد. صحبت از ایجاد قطب٢٤ هایی هم هست که کمیسیون‌هایی را که موضوعات نزدیکی دارند تحت یک چتر مشترک نظم دهد.
دور تا دور میدان همۀ انجمن‌ها و تشکلات اجتماعی بساط خودشان را چیده‌اند و میز کتاب دارند… خلاصه نوعی فستیوال دائمی انجمن‌های در مبارزه برپاست.
پرنسیپ کمیسیون‌ها این است که هر کس مایل باشد می‌تواند بحثش را در مجمع عمومی که هرشب از ساعت ۶ تا ۱۰ یا دوازده برگزار ارائه دهد، و بعد می‌گوید که هر کس خواست فلان ساعت بیاید فلان گوشه، تا در جمع کوچکتری دربارۀ پیشنهاد یا نظر او صحبت شود، و بعد افراد علاقمند ارتباطشان را تنظیم می‌کنند و پیشرفت کار را به مجمع عمومی و بین‌کمیسیون که مرجع بالاتر است ارائه می‌دهند.
در این میان کسی پیشنهاد برهم زدن کمیسیون‌ها را داشت، به این خاطر که کمیسیون‌ها از همین حالا بوروکراتیک شده و برای دو کلمه حرف زدن باید اسم نوشت و منتظر شد و… قرار شد عده‌ای برای گفتگو و تأمل روی این نظر گوشه‌ای جمع شوند (یعنی ایجاد کمیسیونی برای برهم زدن کمیسیون‌ها!)
هر روز تجمع دوباره برقرار می‌شود. پلیس چندین بار بساط‌ها را جمع کرد، به خصوص که بعد از چند روز چادرها و بساط‌های ثابت درست شده بود. هر شب هم یک مجمع عمومی وجود دارد که هر کسی از هر قماشی که باشد می‌تواند حرفش را بزند و اگر لازم شد جمع در مورد آن رأی‌گیری می‌کند.
برای نوع و روش پیشبرد بحث از ابتکارات جنبش اسپانیا، حرکت‌های دست برای تأیید، اعتراض، کف زدن، انواع ملاحظات … استفاده می‌شود و آفیش این نوع ارتباط اشاره‌ای را چندین جا در همان حوالی چسبانده‌اند.
مطلبی که باید نسبت به آن هشیار بود، اجتناب از یکسان‌سازی‌های صوری است. این جنبش به خاطر وسعت موضوعی که در برمی‌گیرد و کثرت افرادی که از هر افقی در آن شرکت می‌کنند، به طور اجتناب‌ناپذیری هر گوشه‌اش ما را به یاد چیزی می‌اندازد و نوعی تنبلی اندیشه یک پدیده را به خاطر شباهت ظاهری آن با چیز ماهیتاً دیگری، یکی می‌کند. یکی از بارزترین این وجوه همین مجمع عمومی است که به نوعی جنبه مرکزی داشته و هر روز ساعت‌ها برگزار می‌شود. همین بحث آزاد و رأی‌دادن‌های مستقیم کافی بود که اصحاب دموکراسی واقعی، راستین، حقیقی، مستقیم، شورایی، مشارکتی، و… خلاصه «راستکی» در بوق و کرنا بدمند و این را بزرگترین دستاورد این جنبش بنامند٢٥. اما اگر کمی در این نشست‌ها دقت کنیم، می‌بینیم که هیچ قرابتی به دموکراسی بورژوایی که هیچ، به سیستم نمایندگی ندارد. کسانی که به رأی‌گیری ارجاع می‌دهند، باید بدانند که تقریباً، حداقل تاکنون، بر اساس هیچ مسألۀ جدی و تعیین‌کننده‌ای رأی‌گیری نشده. مسائل واقعاً پر اهمیت تابع هیچ رأی‌گیری‌ای نیستند و تمایل عمومی بدون گذر از فاز مذاکره و چک و چانه زدن عملی می‌شود. آنجا که رأیی گرفته می‌شود، جایی است که افراد می‌خواهند مجموعاً تمایل عمومی، یا بی‌تفاوتی عمومی را بسنجند و یا تعداد کسانی که می‌خواهند کاری انجام دهند، درجۀ استقبال از ایده‌شان را برآورد کنند. این مجامع بیشتر به سنت‌های آفریقایی یا دهکده‌ای می‌ماند که بر سر یک مسأله که به همه مربوط می‌شود، زیر درخت مرکزی دهکده جمع می‌شوند و مسأله را با آداب خاص خودشان به شور می‌گذارند. به این سنت می‌گویند پالابر٢٦ که در فرهنگ‌های شفاهی رایج است. در واقع می‌توان گفت که نوعی خرد جمعی بسیار ظریف در آن عمل می‌کند که تابع خشکی قواعد حسابی و عددی دموکراسی نیست. بی‌جهت نیست که بسیاری از افراد بارها به نحوه عمل خیلی خشک کمیسیون استقبال و گردانندگان بحث اعتراض داشتند.
یک قاعده نانوشته در تقریباً همۀ کارها روش » پیشنهاد کن و انجام بده»٢٧ است: کسی یا گروهی پیشنهادی ارائه می‌کند و اگر کسانی با آنها همراه شدند آن را عملی می‌کنند. اگر مخالفت رادیکالی ایجاد کند، مخالف حرفش را می‌زند و ممکن است آن کار عملی نشود یا به عنوان یک مسألۀ جدی به کمیسیونی ارجاع شود. اما اساس پیشبرد کارها در وجود دینامیسمی است که خود را به رعایت دموکراسی و نظر اکثریت محدود نمی‌کند.
این جنبش همانطور پیش می‌رود که یک قیام یا یک انقلاب.
پس از چند درگیری با پلیس و حمله آنان نزدیک صبح که جز ده بیست نفر «مراقب» کسی نمانده، جنبش تصمیم گرفت که فعلاً ۲۴ ساعته در میدان نماند و حضور فعال و رسمی خود را از اواسط بعد از ظهر تا نیمه شب اعلام کند. زیرا مشاهده شد که برعکس شایعه سازی عمومی، بخش مهمی از افراد، شاغل هستند و پس از ساعات کار به میدان می‌آیند. جز آخر هفته که دو سه هزار نفر و حتی بیشتر جمع می‌شوند و یا کمی مانده و می‌گذرند، پس از روزهای اول که تعداد هر روز به طرز محسوسی زیاد می‌شد، مجموعا می‌توان دید که در شب‌های هفته تعداد افراد بین ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ نفر تثبیت شده است. مسألۀ مهم این است که محل میدان رپوبلیک در پاریس و ساعت محدود حضور، عملاً فقط شاغلینی را شامل می‌شود که در پاریس یا حومه نزدیک سکنی دارند. با توجه به مشکل ایاب و ذهاب کسانی که کمی از پاریس دور باشند نمی‌توانند به طور مرتب در مجامع حضور پیداکنند٢٨. شاید به همین جهت جنبش به سرعت به حومه‌ها هم رسید و همینطور به شهرهای دیگر، و در آنجا به درجات گوناگون شیوع پیدا کرده است. امروز صحبت از ۵۰ شهر در فرانسه، چند شهر در بلژیک و کشورهای دیگر است. در چند حومه از جمله شهر سن-دُنی که حومه‌ای کارگر و مهاجرنشین است، شب ایستاده برپا شده است. مثلا یکی از مسائلی که در کمیسیون همگرایی مبارزات مطرح است، نحوۀ حضور رفقای پاریس در آنجاست که حالت برخورد از بالا یا صدور جنبش نداشته باشد. دست آخر قرار شد که از خود آن رفقا پرسیده شود که چگونه می‌توانیم کمکتان باشیم …

**********

ناگفته پیداست که برای کمونیست‌هایی که درک سنتی نسبت به مبارزات دارند، این جنبشی است از طبقات متوسط شهری و خیلی دلچسبشان نیست. اما کافی است کمی در آن وقت گذراند تا پتانسیل مترقی و خلاق آن را درک کرد. البته پر واضح است که جریان‌های آزادی‌خواهانه یا صرفاً سیاسی آن را در ویترین عرضۀ سیاسی امروز فرانسه قرار می‌دهند و تلاش دارند آن را مثلاً در سطح مخالفتی از چپ با دولت اولاند و قانون کار دست پخت دولت او محدود سازند یا حداکثر از آن جریانی شبیه پودموس اسپانیا یا سیریزای یونان بیرون بکشند، یا آلترناتیوهایی از نوع برنی ساندرز آمریکایی یعنی حداکثر نوعی برنامه اقتصادی چپ کینزی. گذشته از اینکه این جنبش هنوز تعریف مشخصی ندارد و اصلاً گریزان بودن از یک تعریف خاص را تجویز و تجربه می‌کند، باید فهمید که حتی به لحاظ جامعه‌شناسانه هم یکدست و همگن نیست. مشخصاً کمیسیون همگرایی مبارزات با درس گرفتن از تجربه اسپانیا به راه‌هایی می‌اندیشد که امکان کشاندن و گردآوری همه مبارزات را فراهم سازد. این یکی از مضامین جدی در حال بررسی است. در بحث‌ها می‌بینیم که بسیاری می‌دانند که این جنبش بدون وحدت با جنبش کارگری – که فعلاً با بدبینی به این جنبش می نگرد و خصوصاً از جانب ریاست سندیکاها می‌خواهد جنبش را در سطح مبارزه با قانون کار محدود سازد- و همینطور بدون حضور حومه‌ها که اساساً درگیر مبارزه با اختناق پلیسی و اسلام‌ستیزی و نژادپرستی هستند، نمی‌تواند موفق شود. به هر حال آنها به این معضل آگاهند و این یکی از مباحث اساسی‌شان است.
با وجود تمام محدودیت‌ها و نگرانی‌هایی که می‌توان در این جنبش دید و برای آیندۀ آن تصور کرد، وجود ریشه‌دار چند عامل باعث می‌شود که افق‌های نوینی حتی به صورت نطفه‌ای به شکل ناواضح، هنوز گنگ و رمزآمیز گشوده گردد. اشکال عملی جدید، ابتکارات و مفاهیم نوینی شکوفا می‌شوند که نوید امکان دنیایی دیگرند. باید درک کرد که خواهی نخواهی کمونیست‌ها با چنین جنبش‌هایی همسفر هستند و در جریان این سفر که خود، مبارزه است و آموزش، می‌توان آشکارا دید که چگونه خودِ مبارزۀ طبقاتی تئوری‌ساز است. و از پس این چنین سفرهاست که روشنایی فردا خواهد درخشید.
ما بر اساس یک گزارش الزاماً محدود، بر وجود هفت خصلت جنبش فعلی تکیه می‌کنیم که به نحو تنگاتنگی به‌ یکدیگر و‌ابسته‌اند. این خصلت‌ها به درجات گوناگونی ظاهر شده‌اند و قوت و ضعف دارند. هیچ‌کدامشان قطعی و ثابت نیستند و خود همواره داو مبارزه‌ای هستند که در جریان است.
اول: استقلال این حرکت. علیرغم آنکه همانطور که گفتیم رد پای بعضی جریانات در آن دیده می‌شود، جنبش هنوز تا حد زیادی خود مدار است. جریان‌های شهروندگرا٢٩ یا آتاک٣٠ یاعناصری از حزب چپ ملانشون٣١ یا حزب ضد سرمایه‌داری٣٢ یا برخی متفکرین رادیکال چپ… البته در جنبش هستند اما جو ضد تشکلات سنتی آنچنان قوی است که اینها هرچند ممکن است به صورت فردی نظر بدهند، اما حتی جرأت نفس کشیدن به اسم تشکیلات یا سازمانشان را ندارند. و این امر ما را به خصلت بعدی می رساند.
دوم : خصلت ضدیت با احزاب و سندیکاها و تمام نهادهای شکل یافته که به نوعی در مراوده و زد و بند با دولت هستند. جنبش هرگونه سازمان، ریاست سندیکاها و نهادها را به شدت نفی می‌کند و حتی میز کتابی از جانب آنها دیده نشد. اما برعکس، جنبش از زحمتکشان و کارگران دعوت می‌کند که بیایند و در بحث‌ها مشارکت کنند. تاکنون چندین بار کمیته ضربت برای پشتیبانی از اعتراض یا اعتصاب رفقایی را به محل‌های کارگری فرستاده است. جنبش حتی سندیکاهای دانشجویی را نمی‌پذیرد اما از رفقای دانشجویی که قصد بلوکه کردن دانشگاه‌شان را دارد حمایت کرده و نیرو می‌فرستد. پس جنبشی است که خود را متشکل می‌کند، حتی در اشکال مخفی اما تشکلات حزبی و سندیکایی را رد می‌کند! پس، خلاصه ضد همه تشکلات، همیشه، همه جا! مگر آنکه جریان خود مبارزه واقعی آنرا ضرور سازد.
سوم: خصلت ضد رسانه‌ای ضد مدیاتیک بودن جنبش است. وسایل ارتباط جمعی، روزنامه‌ها، رادیوها و تلویزیون‌ها همه به شدت رد شده و بی‌اعتبارند. یکی از شعارهایی که از همان آغاز دیده می‌شد این بود که «تلویزیون‌ها را خاموش کنید و به خیابان بیایید!» از همان روز اول صدای اعتراض همه بلند بود که چطور ممکن است که حرکتی که چندین هزار نفر را بسیج کرده هیچ انعکاسی در رسانه‌های رسمی نداشته باش. کمتر از دو روز بعد یعنی در تظاهرات دسته‌جمعی شنبه دوم آوریل که تشکلات رسمی علیه تغییر قانون کار در میدان باستیل برگزار کردند و چند ده هزار نفر در آن شرکت داشتند، اخبار رسمی عمدتاً به محرکین و خرابکاران٣٣ اشاره کرد که از حومه می‌آیند تا با پلیس وارد درگیری شوند. عدم اعتماد به رسانه‌های رسمی باعث شد که از همان ابتدا به شبکه‌های اجتماعی مجازی روی آورده شود. به خصوص به شبکه جدیدی به اسم «پریسکوپ» که می‌تواند به طور مستقیم تصویر را ضبط و پخش کند. بدین ترتیب از همان لحظه اول چندین خبرنگار آماتور شروع به پخش مستقیم وقایع کردند و این کار را همچنان ادامه می‌دهند. مهمترین و اولین آنها که مربوط به شخصی بنام رِمی بوییزین٣٤ است در شب اول آوریل، ۸۰ هزار بیننده داشت! این افراد به نوعی اخبار جنبش را انعکاس می‌دهند و از دیروز ۱۳ آوریل زمینۀ همکاری و تقسیم زمان بین خود را پی‌ریزی کردند به نحوی که تمام مدت بتوان آنچه در میدان می‌گذرد و مجامع عمومی را تعقیب نمود. در کنار این پخش زنده ویدئو، رادیو مستقل ایستاده٣٥ هم در همان محل میدان از شنبه ۹ آوریل شروع به کار کرد. روز دهم تلویزیون ایستاده هم در حال پا گرفتن بود که پلیس صبح روز دوشنبه ۱۲ آوریل ساعت پنج صبح حمله کرده و همۀ بساط‌ها را می‌شکند و تمام غرفه ها و چادرها را جمع می‌کند. باوجود این همان روز دوباره مجامع تشکیل می‌شوند و از فردای آن روز هم رادیو و هم تلویزیون ایستاده٣٦ پخش خود را چند ساعت در روز از نو از سرمی‌گیرند. به موازات این رسانه‌های مستقل نشریۀ ایستاده٣٧ هم از ۱۳ آوریل منتشر شد.
چهارم: رد سلسله‌مراتب و هر نوع نمایندگی است مسأله نه صرفاً سازمان‌ها و احزاب و سندیکاها بلکه وسیع‌تر از آن نفی هرگونه رده‌بندی، ریاست و حتی سخنگویی و نمایندگی است. تأکید بر عدم وجود سخنگو به حدی است که تمام رسانه‌ها سخت به دنبال کسی هستند که با او به اسم «شب ایستاده» مصاحبه کنند ولی چنین کسی پیدا نمی‌شود. حتی نشریات و سایت‌های مستقل نمی‌توانند سخنگویی بیابند و باید «به کسی که در آنجا شرکت داشته» اکتفا کنند.
به همین جهت مسأله نحوۀ اتخاذ تصمیم، رأی‌گیری و دموکراسی را جنبش جزء معضلات خود دانسته و برای بحث حول آن کمیسیونی دائر کرده است.
پنجم: پذیرش لزوم خشونت ‌‍‌‌خصلتی که به نظر تعیین‌کننده است و یکی از مهمترین شاخص‌های مرزبندی‌های آتی است. در شرایطی که خشونت ساختاری آشکار و پنهان سرمایه بیداد می‌کند، هر روز صدها کارگر کارشان را از دست داده وجنبش کارگری سرکوب می‌شود، که جنگ خانمان برانداز میلیون‌ها نفر را در خاورمیانه و آفریقا بی‌پناه کرده تا خطر مرگ را در برابر مرگ حتمی پذیرا شوند، گویا نمی‌توان به سیاسیون در قدرت گفت که بالای چشم‌شان ابروست. آنها دیگر تاب هیچ خشمی را ندارند و اگر دست کارفرمایی که اخراجت می‌کند را به گرمی نفشاری و از او کمال تشکر نکنی، آداب تمدن و دموکراسی را رعایت نکرده و سزاوار قهر دستگاه سرکوب دولتی هستی. این سیاست یک بام و دو هوا را تمام جنبش‌های اعتراضی تجربه کرده‌اند و در جنبش ایستاده در شب هم این تمایل احتراز از خشونت وجود داشت و دارد. کسانی هستند که می‌اندیشند که می‌توان با پلیس ضدسرکوب گپ زد و منطقاً به آنها فهماند که جلوی صف تظاهرات را سد نکنند، که با نظرخواهی مؤدبانه می‌توان از دولت خواست که کنار برود و زور و خشونت اعمال نکند… اما خود جریان مبارزه در کمتر از ده روز نشان داد که همواره خشونتی ساختاری در کار است و کافی است پا را از عرصه‌ای که بی‌خطر تصور کرده‌اند، درازتر کنی تا چهرۀ واقعی دموکراسی و انسان‌دوستی برایت عریان گردد. بالاتر گفتیم که در تظاهرات پس از رفتن به سوی خانه نخست‌وزیر رفقایی بانک‌ها و شرکت‌های بیمه را هدف قراردادند و همینطور به دستگاهای کارت اعتباری خسارت زدند. برخی مخالف خشونت بودند و به این کار اعتراض داشتند. آنها این رفقا یا رفقایی که شنبه گذشته با پلیس درگیر شده بودند را با واژه کَسور casseur یا کسی که می‌شکند یا به زبان عامیانه اوباش و وحشی خطاب کردند. (این واژه در شورش‌های حومه پاریس در ۲۰۰۵ از جانب سرکوزی رایج شد). در مقابل این حرف بسیاری مخالفت کرده و گفتند که اینها را باید قیام‌کننده و شورشی خواند زیرا آنها چیزی را می‌شکنند که انقلاب باید در هم بشکند.
ششم: شیوع رایگانی به مثابه شکل وحدت‌دهنده به فعالیت‌های بشری. شیوع رایگانی و روابط مبتنی بر «نداری» سر و کله خود را در این جنبش ظاهر کرد. این به تنهایی نوید بخش رشد مناسباتی است که مبنای سرمایه را به سؤال می‌کشد. این امر چیزی نیست که در برنامه‌های نیروهای سیاسی بگنجد، بلکه خود از قلب مبارزات تراوش خواهد کرد. رایگانی در مبارزات کارگری فرانسه در ۲۰۰۵ ظاهر شد، به شکل کار کردن به جای اعتصاب اما نفروختن بلیط و آزاد گذاشتن ورودی‌ها در متروی پاریس دیده شد. و نیز در جنبش‌های دهقانی که تولیدکنندگان برای اعتراض به واسطه‌ها، میوه‌ها یا محصولات خود را مجاناً در اختیار مردم می‌گذاشتند. شکل حادتر آن به صورت مصادره جمعی در جنبش بیکاران دیده شده بود که در آنجا بیکاران بدون پرداخت قیمت کالاها به طور جمعی از فروشگاه بیرون می‌آمدند.
در جنبش اخیر نحوۀ برخورد به غذا و خوراک و یا برخورد به کتاب‌ها و محصولات فرهنگی نطفه‌هایی از رایگانی مشاهده می‌شود. در عین حال می‌دیدی که کسی پلاکاردی در دست دارد که روی آن نوشته شده: «من یک ریاضیدان هستم. هر سؤالی در این زمینه‌داری از من بکن» ، دیگری فیلسوف، دیگری فیزیکدان… در واقع آنها دانش‌شان را به‌طور رایگان در اختیار عموم قرار می‌دهند. اینها به خودی خود تاثیری ندارد اما از روحیۀ حاکم بر این جنبش می‌گوید. اینها تلاش‌ها و ایده‌هایی هستند برای اینکه پتانسیل و اشکال چنین شیوه‌ای در ابتکارات گوناگون در درون جنبش‌های گوناگون در عمل امتحان و تجربه شود.
هفتم: خصلت غیرمطالباتی این جنبش است. خصلتی که می‌توان در سطح فعلی تشخیص داد. در شرایطی که هر جنبش اعتراضی با مطالبه و خواست مشخصی در ارتباط است و حول آن سازماندهی می‌شود، این جنبش با احتراز از زیر ضرب گرفتن وجهی از جامعۀ سرمایه‌داری تمام آن را از اساس به سؤال می‌کشد. این جنبش به نوعی غریزی حس می‌کند که مطالبه، حد یک جنبش را بیان می‌کند و با هر مطالبه‌ای خود را در شکلبندی و بسته‌بندی آن قرار می‌دهد تا سرمایه روی آن قیمت بگذارد و شرایط تصاحب آن را فراهم کند.
از همان آغاز کاملاً ممکن بود که جنبش به مخالفت با یک قانون محدود شود و این خواستی بود که سندیکاها تعقیب می‌کردند. اما از همان روزهای اول واضح بود که جنبش بسیار فراگیر است. حتی می‌دانیم که سندیکاها که بر قانون کار اصرار داشتند، نسبت به جنبش روی خوشی نشان ندادند. اعضای مهم اولیه جنبش چندبار با س. ژ. ت. سندیکای قوی فرانسه تماس گرفتند، اما س. ژ. ت. به بهانه‌های مختلف از شرکت طفره رفت. دانشجویان که برای خواست‌های دانشجویی در مبارزه هستند ابتدا فردی و حال گروهی- اما نه سازمانی- می‌آیند و حرفشان را می‌زنند، یا تاکسی‌‌ران‌ها یا اوبرها٣٨ یا… جنبش همه اینها را می‌پذیرد و تشویق‌شان می‌کند و در صورت لزوم کمک انسانی می‌کند، اما همواره اصرار دارد که مسأله اصلی ما اینها نیست. ما از این دنیا خسته‌ایم و می‌خواهیم دنیای دیگری بسازیم. بیایید با هم به گفتگو بنشینیم.

*******

از منظر بحث کلاسیک نقش عنصر آگاه ممکن است تصور شود که نیروهای پیشرو و متشکل باید از این جنبش «حمایت کنند» و یا بیشتر در آن نفوذ کرده و آگاهانه آن را به مسیری که آنان در تصور دارند و عموما در برنامه یا پلاتفرمشان آمده هدایت کنند، همان اعمال رهبری پرولتاریای معروف. اما دقیقا این جنبش مجموعاً و تا به اینجا تمام گفتارهای از پیش ساخته را به دور افکنده است. البته این مانع از آن نیست که رفقای «حزب ضد سرمایه‌داری» یا طرفداران «حزب چپ» به نفوذکردن بپردازند و آنتریسم سنتی شبه تروتسکیستی را پیشه کنند٣٩، تلاش کنند پنهانی و بی‌سر و صدا خط سیاسی‌شان را جا بیاندازند. حتی دیده شد که طرفداران جمهوری ششم کمیسیون نگارش قانون اساسی را ایجاد کردند، یا طرفداران نظریۀ دستمزد اجتماعی در طول زندگی٤۰نیز دست به تبلیغ زدند. این جنبش نمی‌تواند ضد ایده‌ها باشد و بالعکس با آغوش باز آنها را می‌پذیرد. در چنین سطحِ باز و گسترده‌ای از سخن گفتن به سختی می‌توان حتی جلوی بحث یک فاشیست را گرفت. اما هیچ کس نمی‌تواند به عنوان حزب یا سازمانش صحبت کند. تنها نوع تشکلی که ظاهراً پذیرفته می‌شود انجمن‌های اجتماعی و محلی هستند. پس‌ نوعی اجتناب‌ورزی و بدبینی نسبت به سازمان‌ها، احزاب و سندیکاها و گفتارهای رسمی و برنامه‌های سیاسی وجود دارد. البته فعالین این جنبش عمدتاً از اعضا، نزدیکان و طرفداران همین جریان‌های کلاسیک مترقی بوده، اما افرادی هستند که عمدتاً از این ساختارها بیرون زده‌اند و به دنبال استنشاق هوای تازه به شورش‌ می پیوندند. اینها دیگر مٌلهم از آن اندیشه‌های عنکبوت گرفته و جامدی که در برنامه ها و اساسنامه هاشان بود نیستند بلکه حامل رونوشت خط زده شده، باطل شدۀ آن اندیشه‌ها هستند که این نفی را مثل یک زخم، یک هشدار، مثل یک تجربه با خود می‌کشند. حضور این افراد حیاتی است نه به خاطر برنامه‌شان یا طرحی که در سر دارند، بلکه به خاطر اینکه همین‌ها باید بتوانند آنچه را امروز در این فضای ابری و غبارآلود پاریس در تعلیق است و هنوز خود را تعریف نکرده، این جوی که به فغان و آه زحمتکشان آمیخته و از رنج و خشمی که از پوست‌شان می‌تراود آغشته است، و مالامال از امید و اعتقاد به دنیایی دیگر است را به زمین سخت مادی بکشانند و به آن تحقق بخشند.
کارل کروس٤١ می‌گفت هر کلام که بر زبان می‌آوری دنیا را تغییر می‌دهد. آری این روشنفکران سابق که سابقه‌شان را یدک می‌کشند، این مبارزینی که افتخارات گذشته‌شان را، این کارگر بازنشسته‌ای که خاطرات اعتصاب‌های مقهورش را، یا جوانی که ده سال پیش حومه را به آتش کشید، یا دانشجوی جوانی که آینده‌اش را مسدود می‌بیند، زمانی‌که با مردم، با دیگران و در کنار آنها پوستین هستی‌های متعین‌شان را زمین بیاندازند و در جریان این گفتگوی میلیونی دهان به سخن گفتن بگشایند، ناگهان خودشان متعجب خواهند گشت، چرا که در جا متحول شده‌اند. آنها دیگر بازگوکننده هیچکدام از منشورها و اطلاعیه‌ها و برنامه‌های سازمان‌ها و احزاب قبل نیستند، بلکه عجین شده‌اند به گفتار نوظهوری که زاده می‌شود، جاری می شود و جهان را دگرگون می‌سازد.
این است شاید، رمز خودتغییرپذیری انسان، تطابق تغییر شرایط و فعالیت انسانی در دیالکتیک انقلاب.٤٢

حبیب ساعی
از طرف اندیشه و پیکار
۱۵ آوریل ۲۰۱۶

—-
١- Parité
٢- Commission Action که به خاطر نوع عمل‌شان شاید بهتر است آن را کمیته ضربت نامید.
٣- Place Trocadero
٤- مخصوصا اینکه اخبار رسمی از تلویزیون نشان داد و گفت که اولاند موقع ورود به محل مصاحبه هو شده و با تظاهرات شبِ ایستاده مواجه شده است.
٥- فیلم مستند «همچون شیرها» به کارگردانی فرانسواز داویس دربارۀ اعتصاب ۴ ماهه و مبارزات کارگری ماشین سازی پژو در شهر اولنه در شمال پاریس در ۲۰۱۳. و فیلم «مرسی کارفرما» ، کارگردان فرانسوا روفن. در مورد ال. وی. ام. اچ. اولین شرکت محصولات لوکس در دنیا با مارک‌هایی مثل شامپانی موئت و شاندون، کنیاک هِنِسی، عطر گِرلن،مد کریستین دیور و کنزو، کیف لویی ویتون که در عین حال یکی از معدود صاحبان مطبوعات و رسانه‌های فرانسه هم هست.
٦- François Ruffin
٧- Daniel Mermet
٨- Là-bas si j’y suis
٩- France Inter
١٠- Fakir
١١- Arnault Bernard دومین ثروتمند فرانسوی بنابر ارزیابی مجله فوربس.
١٢- LVMH
١٣- : (DAL) Droit au Logement انجمن دفاع از کسانی که بی‌سرپناه هستند به نام حق مسکن یا نام اختصاری دال.
۱۴- ZAD «مناطق قابل دفاع» نامی است که عده ای از جوانان و فعالین محیط زیست بخود داده اند. آنها چند سال است که علیه این پروژه فعالند و منطقه مربوطه را اشغتل کرده اند
١٥- برای رعایت دقت باید گفت که در طول هفته تعداد افراد کمتر است و آخر هفته که مردم سر کار نمی‌روند جمعیت بیشتر می‌شود.
١٦- Facilitateur
١٧- Sérénité
١٨- Mafé غذای توده‌ای و سنتی آفریقایی است، نوعی خورش است که با برنج می‌خورند.
١٩- Bibliodebout : http://biblio-debout.org/
٢٠- Savoirs en commun : http://www.savoirscom۱.info/
٢١- Jardin debout
٢٢- Debout ! Debout ! Paris Debout! Soulève-toi!
٢٣- Inter-commission
٢٤- Pôle
٢٥- از جمله خانم سگولن رویال کاندیدای قبلی حزب سوسیالیست در انتخابات ۲۰۰۷ و وزیر فعلی محیط زیست که نسبت به این جنبش حسن‌نیت نشان داد به این دلیل که این جنبش «اساساً همان دموکراسی مشارکتی است که ما می‌خواستیم».
٢٦- Palabre
٢٧- Tu proposes et tu disposes
٢٨- مترو و قطار در پاریس و حومه فقط تا ساعت یک صبح کار می‌کند.
٢٩- Citoyenniste
٣٠- Attac انجمنی است که برای اخذ مالیات معروف به تابین از مؤسسات مالی بین‌المللی مبارزه می کند.
٣١- Parti de Gauche de JL Mélenchon
٣۲- NPA
٣٣- Les casseurs
٣٤- Remy Buisine
٣٥- Mixlr/radiodebout
٣٦- Youtube/tvdebout
٣٧- http://www.convergence-des-luttes.org/
٣٨- Uber ماشین‌های خصوصی با راننده که به رقابت با تاکسی‌ها پرداخته‌اند.
٣٩- تمام دولت کنونی فرانسه و رهبری حزب سوسیالیست منتج از سیاست آنتریسم تروتسکیست‌ها در حزب سوسیالیست و سندیکاها – به خصوص اف. او.- است که با قدرت‌گیری آن از ۱۹۸۱ به بعد به مقامات دولتی نیز رسیدند. این فرایند یکبار دیگر ثابت کرد که به قدرت خزیدن حزبی به نام زحمتکشان چه نتایجی دارد.
٤٠- Salaire à vie
٤١- Karl Kraus
٤٢- کارل مارکس. تزهای فوئرباخ